Udar mózgu

Zwróć uwagę na nagłą zmianę

Charakterystyczne są nagły niedowład lub drętwienie jednej strony ciała, trudności z wypowiadaniem i rozumieniem słów oraz zaburzenia widzenia. Możliwe są też nagła utrata równowagi, problem z chodzeniem i silny, nietypowy ból głowy. Nie każdy udar wygląda jak całkowite porażenie połowy ciała. 1

Pomocne jest sprawdzenie uśmiechu, uniesienia obu rąk i powtórzenia prostego zdania. Asymetria twarzy, opadająca ręka lub zmieniona mowa to sygnały alarmowe. Taki skrót pamięciowy nie obejmuje jednak wszystkich postaci udaru: nagłe zaburzenia widzenia czy równowagi również wymagają oceny. Nie czekaj na wystąpienie całego zestawu. 1 2

Co przekazać dyspozytorowi?

Powiedz, jakie objawy pojawiły się nagle, kiedy je zauważono i kiedy chory ostatnio funkcjonował jak zwykle. Przygotuj informację o lekach, zwłaszcza wpływających na krzepnięcie. Nie opóźniaj zgłoszenia, aby najpierw zmierzyć kilkakrotnie ciśnienie, skontaktować się z rodziną lub umówić wizytę w poradni. Czas ma znaczenie dla doboru leczenia. 2

Nie podawaj na własną rękę aspiryny „na rozpuszczenie skrzepu”. Z samych objawów nie wiadomo, czy wystąpiło niedokrwienie, czy krwawienie, a postępowanie jest odmienne. Przy problemach z połykaniem nie próbuj podawać jedzenia ani napoju. Stosuj instrukcje dyspozytora i obserwuj świadomość oraz oddech. 1 2

Dlaczego ustąpienie objawów nie zamyka sprawy?

Przemijające zaburzenie krążenia, określane jako TIA, może dawać podobne dolegliwości, które ustępują. Jest ostrzeżeniem przed kolejnym zdarzeniem i wymaga pilnej diagnostyki. Nie można samodzielnie rozstrzygnąć, że krótki epizod był tylko zmęczeniem lub „skokiem ciśnienia”. 1

Również objawy zauważone po przebudzeniu albo wiele godzin po początku nadal wymagają pilnej pomocy. Możliwości leczenia ocenia zespół na podstawie czasu, badania i obrazowania. Nie podejmuj w domu decyzji, że jest już „za późno na szpital”. 2

Obrazowanie rozróżnia mechanizmy

W szpitalu wykonuje się badanie neurologiczne oraz obrazowanie mózgu, najczęściej tomografię, czasem rezonans. Dodatkowe badania naczyń i serca pomagają ustalić źródło problemu. Inne zadanie ma wykrycie krwawienia, inne znalezienie zamkniętej tętnicy lub przyczyny zatoru. 2

W wybranych udarach niedokrwiennych stosuje się leczenie rozpuszczające skrzeplinę lub jej mechaniczne usunięcie, czyli trombektomię. Nie każdy pacjent kwalifikuje się do obu metod. Udar krwotoczny wymaga innego planu, czasem również leczenia zabiegowego. 1 2

Rehabilitacja i zapobieganie nawrotowi zaczynają się wcześnie

Powrót do sprawności może wymagać fizjoterapii, terapii zajęciowej oraz pomocy w mowie i połykaniu. Zakres zależy od uszkodzonych funkcji. Trzeba również ustalić przyczynę udaru i odpowiednią profilaktykę kolejnego zdarzenia. 2

W dłuższej perspektywie ważne są kontrola ciśnienia tętniczego, lipidów, cukrzycy i niepalenie. Wskazówki poprawnego mierzenia ciśnienia w domu pomagają prowadzić zapisy po wypisie. Przy migotaniu przedsionków profilaktyka może wymagać leczenia przeciwkrzepliwego; nie jest ono zamienne z dowolnym lekiem przeciwpłytkowym. Dobór należy do prowadzącego. 1 2

Źródła

1. Stroke | CVA | Cerebrovascular Accident | MedlinePlus. Data źródła: July 28, 2025; dostęp: 2026-11-03.
2. Stroke: MedlinePlus Medical Encyclopedia. Data źródła: 4/16/2025; dostęp: 2026-11-03.

Treść przygotowana z pomocą sztucznej inteligencji