Żyj Lżej - Program Społeczny | Wsparcie w Otyłości i Nadwadze Partner portalu
Achalazja
Trudności w połykaniu płynów i pokarmów mogą mieć różne przyczyny. Sprawdź, jak rozpoznaje się achalazję i jakie leczenie jest możliwe.
JESTEŚMY ZDROWI · SŁOWNIK MEDYCZNY
Słownik medyczny A–Z
Od nazw badań po pojęcia, które słyszysz w gabinecie.
Znajdź hasło i poznaj jego znaczenie.
558haseł pod ręką8 obszarów zdrowia
POZNAJ POJĘCIA
Przeglądaj słownik
ADHD
ADHD u dorosłych nie zawsze oznacza nadruchliwość. Wyjaśniamy objawy, etapy diagnozy i dostępne formy wsparcia.
Adrenalina
Adrenalina: Adrenalina, czyli epinefryna, jest hormonem i neuroprzekaźnikiem związanym z szybką reakcją organizmu na zagrożenie. Poznaj ważne fakty.
Afazja
Afazja: Afazja oznacza trudności w posługiwaniu się językiem po uszkodzeniu mózgu. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Afty nawracające
Afty nawracające: Nawracające afty to bolesne owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej, które znikają, a następnie pojawiają się ponownie. Poznaj ważne.
Agorafobia
Agorafobia: Agorafobia to zaburzenie lękowe związane z obawą przed sytuacjami, z których trudno byłoby się wydostać lub uzyskać pomoc w razie nasilonego.
Akromegalia
Akromegalia jest chorobą spowodowaną nadmiarem hormonu wzrostu u osoby z zakończonym wzrastaniem kości na długość. Zwykle przyczyną jest gruczolak przysadki wydzielający ten hormon. Zmiany dotyczą nie tylko wyglądu dłoni i…
Aktywność fizyczna
Aktywność fizyczna: Aktywność fizyczna to nie tylko trening. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Albinizm
Albinizm jest grupą uwarunkowanych genetycznie zaburzeń związanych z melaniną, czyli barwnikiem skóry, włosów i oczu. Może dotyczyć skóry i oczu albo przede wszystkim narządu wzroku. Ilość barwnika i nasilenie objawów…
Albumina
Albumina: Albumina jest białkiem produkowanym głównie przez wątrobę. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Aldosteron
Aldosteron: Aldosteron to hormon kory nadnerczy, który pomaga regulować gospodarkę sodu, potasu i wody. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne.
Aleksytymia
Aleksytymia oznacza zespół cech związanych z trudnością rozpoznawania i nazywania własnych emocji oraz myśleniem skupionym bardziej na zdarzeniach zewnętrznych niż na przeżyciach. Nie jest prostym brakiem uczuć. Poszczególne elementy mogą…
Alergia
Alergia: Alergia jest nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na substancję zwykle nieszkodliwą dla większości ludzi. Poznaj ważne fakty.
Alkoholowa choroba wątroby
Alkoholowa choroba wątroby obejmuje uszkodzenia związane ze spożywaniem alkoholu: stłuszczenie, zapalenie i zaawansowane bliznowacenie, czyli marskość. Obecnie spotyka się też nazwę choroba wątroby związana z alkoholem. Nasilenie nie wynika wyłącznie…
ALT
Podwyższone ALT nie jest samodzielną diagnozą. Wyjaśniamy, co bada ALT, jak odczytywać wynik i kiedy omówić go z lekarzem.
Alweole płucne
Alweole płucne: Alweole płucne, czyli pęcherzyki płucne, są miejscem wymiany gazowej między powietrzem a krwią. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
Alzheimer – choroba
Choroba Alzheimera jest postępującą chorobą mózgu i częstą przyczyną otępienia. Zmiany obejmują pamięć, rozumowanie, język i samodzielne wykonywanie czynności. Określenie „Alzheimer” odnosi się do konkretnej choroby; nie jest nazwą każdego…
Aminokwasy
Aminokwasy są cząsteczkami, z których organizm buduje białka. Powstają również podczas trawienia białek z żywności, a następnie służą między innymi odnowie tkanek i wzrastaniu. Mogą być także wykorzystywane jako źródło…
Amylaza
Amylaza jest enzymem uczestniczącym w trawieniu węglowodanów. Powstaje przede wszystkim w trzustce i śliniankach; można oznaczać ją we krwi lub moczu. Podwyższone stężenie pomaga kierować diagnostyką, ale samo nie potwierdza…
Amyloidoza
Amyloidoza jest grupą chorób, w których nieprawidłowo ułożone białka odkładają się w tkankach jako amyloid. Złogi mogą uszkadzać serce, nerki, nerwy i inne narządy. Wspólna nazwa nie oznacza wspólnej przyczyny…
Anemia (niedokrwistość)
Anemia (niedokrwistość): Niedokrwistość oznacza obniżenie zdolności krwi do przenoszenia tlenu, zwykle związane z niskim stężeniem hemoglobiny. Poznaj.
Anemia aplastyczna
Anemia aplastyczna jest rzadką, poważną niewydolnością krwiotworzenia. Uszkodzenie komórek macierzystych szpiku powoduje zbyt małe wytwarzanie krwinek czerwonych, białych i płytek. Dlatego choroba może oznaczać jednocześnie niedokrwistość, zagrożenie infekcjami i krwawieniem.…
Angina paciorkowcowa
Angina paciorkowcowa jest bakteryjnym zakażeniem gardła, najczęściej wywoływanym przez paciorkowca grupy A. Może powodować nagły ból gardła, gorączkę i bolesne połykanie. Sam nalot na migdałkach nie potwierdza jednak tej przyczyny:…
Anhedonia
Anhedonia oznacza ograniczenie zdolności odczuwania przyjemności. Może dotyczyć aktywności, które wcześniej cieszyły, i często łączy się z utratą zainteresowań. Jest objawem wymagającym zrozumienia w szerszym kontekście, nie samodzielnym rozpoznaniem depresji.…
Ankylozujące zapalenie stawów kręgosłupa
Ankylozujące, inaczej zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, to zapalna choroba z grupy spondyloartropatii. Dotyczy przede wszystkim stawów krzyżowo-biodrowych i kręgosłupa, ale może obejmować inne stawy oraz oczy. Przewlekłe zapalenie prowadzi czasem…
Anoreksja
Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, jest poważnym zaburzeniem odżywiania związanym z ograniczaniem jedzenia, silną obawą przed przytyciem i zaburzoną oceną ciała lub znaczenia masy ciała. Może prowadzić do niedożywienia i uszkodzenia…
Anosmia
Anosmia oznacza utratę węchu. Różni się od osłabienia rozpoznawania zapachów oraz od sytuacji, w której znany zapach zaczyna być odczuwany inaczej, na przykład jako nieprzyjemny. Przyczyną może być przeszkoda w…
Anty-TG
Anty-TG: Anty-TG to przeciwciała skierowane przeciw tyreoglobulinie, białku występującemu w tarczycy. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne.
Anty-TPO
Anty-TPO to przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej, białku uczestniczącemu w powstawaniu hormonów tarczycy. Oznaczenie pomaga oceniać autoimmunizacyjne podłoże choroby, zwłaszcza zapalenia Hashimoto. Nie jest pomiarem ilości hormonów ani samodzielną odpowiedzią na…
Antybiotyk
Antybiotyk: Antybiotyk jest lekiem stosowanym w wybranych zakażeniach bakteryjnych. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Antybiotykooporność
Czym jest oporność bakterii na antybiotyki, dlaczego powstaje i jak ograniczać jej rozwój? Wyjaśniamy bez mitów.
Antydepresanty
Antydepresanty to leki stosowane w leczeniu depresji oraz wybranych innych zaburzeń, na przykład części zaburzeń lękowych. Niektóre mają także zastosowanie w określonych zespołach bólowych. Poszczególne preparaty różnią się wskazaniami, działaniami…
Antygen
Antygen: Antygen to cząsteczka lub jej fragment rozpoznawany przez elementy układu odpornościowego. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne.
Antyhistaminiki
Antyhistaminiki: Leki przeciwhistaminowe, nazywane antyhistaminikami, osłabiają działanie histaminy w określonych receptorach. Poznaj ważne fakty.
Antykoagulanty
Antykoagulanty to leki hamujące proces krzepnięcia krwi. Stosuje się je do leczenia określonych zakrzepów i zapobiegania kolejnym zdarzeniom, między innymi u wybranych osób z migotaniem przedsionków. Nie rozpuszczają bezpośrednio skrzepliny.…
Antykoncepcja hormonalna
Antykoncepcja hormonalna to zapobieganie ciąży z wykorzystaniem preparatów zawierających progestagen, samodzielnie lub z estrogenem. Obejmuje między innymi tabletki, implanty, zastrzyki, krążki dopochwowe i hormonalne wkładki wewnątrzmaciczne. Metody różnią się sposobem…
Antyoksydanty
Antyoksydanty, czyli przeciwutleniacze, to substancje mogące ograniczać niektóre uszkodzenia związane z działaniem wolnych rodników. Występują naturalnie w żywności i bywają składnikami suplementów. Należą do nich między innymi witaminy C i…
Aorta
Aorta: Aorta jest największą tętnicą organizmu. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
APTT
APTT jest badaniem czasu krzepnięcia próbki krwi, związanym z działaniem określonej grupy czynników krzepnięcia. Wynik zwykle podaje się w sekundach. Pomaga wyjaśniać krwawienia, niektóre zaburzenia zakrzepowe i kontrolować wybrane leczenie…
Arytmia serca
Arytmia serca: Arytmia to zaburzenie rytmu serca: może oznaczać zbyt szybkie, zbyt wolne albo nieregularne bicie. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
AST
AST, czyli aminotransferaza asparaginianowa, jest enzymem obecnym między innymi w wątrobie i mięśniach. Wzrost aktywności we krwi może świadczyć o uszkodzeniu komórek, ale nie musi pochodzić z wątroby. Badanie interpretuje…
Astma
Kaszel, świsty i duszność mogą towarzyszyć astmie. Poznaj diagnostykę, zasady leczenia i sygnały niebezpiecznego zaostrzenia.
Astma oskrzelowa
Astma oskrzelowa a astma: czy to dwie choroby? Wyjaśniamy nazewnictwo, podstawowe objawy i znaczenie badań oddechowych.
Atak paniki
Atak paniki: Atak paniki to nagły epizod bardzo silnego lęku z objawami fizycznymi, takimi jak szybkie bicie serca, duszność, drżenie lub zawroty głowy.
Atopowe zapalenie skóry
Atopowe zapalenie skóry: Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna z zaburzeniem bariery skórnej i nasilonym świądem. Poznaj.
Autofagia
Autofagia: Autofagia to naturalny proces komórkowego przetwarzania zużytych elementów, m. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby, w skrócie AIH, jest chorobą, w której nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego uszkadza tkankę wątroby. Nie jest odmianą zakażenia HAV, HBV ani HCV. Rozpoznanie wymaga połączenia kilku informacji:…
Autyzm
Autyzm jest stanem neurorozwojowym, obejmującym zróżnicowane sposoby komunikacji, kontaktów społecznych, reagowania na bodźce oraz wzorce zachowań i zainteresowań. Rozwija się we wczesnym okresie życia, choć rozpoznanie może nastąpić znacznie później.…
Badania profilaktyczne
Badania profilaktyczne: Badania profilaktyczne mają wykrywać określone problemy, zanim wystąpią dolegliwości, i pomagać ograniczać ryzyko powikłań. Poznaj.
Badanie audiometryczne
Badanie audiometryczne ocenia, jakie dźwięki i mowę słyszy dana osoba. Wynik pomaga określić stopień, rodzaj i stronę niedosłuchu. Nie sprowadza się do odpowiedzi, czy słychać jeden głośny sygnał: można dobrze…
Badanie cytologiczne szyjki macicy
Badanie cytologiczne szyjki macicy: Badanie szyjki macicy służy wykrywaniu zmian, które mogą poprzedzać rozwój raka. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
Badanie dna oka
Badanie dna oka, czyli oftalmoskopia, pozwala ocenić siatkówkę, tarczę nerwu wzrokowego, naczynia i inne struktury tylnej części oka. Jest częścią diagnostyki okulistycznej, także wtedy, gdy ostrość widzenia pozostaje dobra. Nie…
Badanie kału na krew utajoną
Badanie kału na krew utajoną wykrywa ślady krwi niewidoczne gołym okiem. Bywa wykorzystywane w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Dodatni wynik wskazuje na potrzebę wyjaśnienia krwawienia, a nie…
Badanie moczu
Badanie moczu: Badanie moczu to ogólna nazwa kilku różnych analiz, które pomagają oceniać układ moczowy oraz niektóre zaburzenia ogólnoustrojowe. Poznaj.
Badanie ogólne moczu
Badanie ogólne moczu: Badanie ogólne moczu opisuje właściwości próbki oraz wykrywa wybrane substancje i elementy osadu. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
Badanie per rectum
Badanie per rectum polega na ocenie okolicy odbytu i dostępnej części odbytnicy palcem w rękawiczce, z użyciem środka poślizgowego. Może dostarczyć informacji o miejscowej bolesności, zmianach w odbytnicy i prostacie.…
Badanie spirometryczne
Badanie spirometryczne: Spirometria mierzy przepływ powietrza i ilość powietrza wydychanego podczas odpowiednio wykonanego, maksymalnego wydechu. Poznaj.
Bakterie
Bakterie: Bakterie to jednokomórkowe organizmy występujące w środowisku i na ciele człowieka. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Bakteryjne zapalenie zatok
Bakteryjne zapalenie zatok to zakażenie rozwijające się w przestrzeniach wokół nosa, zwykle przy utrudnionym odpływie wydzieliny. Rozpoznanie wymaga oceny przebiegu objawów. Zatkany nos, ból twarzy lub zielona wydzielina nie wystarczają…
Beta-adrenolityki
Beta-adrenolityki, nazywane beta-blokerami, to leki ograniczające określone działania układu adrenergicznego, między innymi przyspieszanie pracy serca. Przykładami są metoprolol i propranolol. Mają różne wskazania i ograniczenia; przepisanie jednego z nich nie…
Bezpieczeństwo żywności
Bezpieczeństwo żywności: Bezpieczeństwo żywności dotyczy ochrony przed bakteriami, wirusami i innymi zagrożeniami przenoszonymi przez jedzenie. Poznaj.
Bezsenność
Kiedy trudności z zasypianiem są bezsennością? Sprawdź przyczyny, praktyczne sposoby poprawy snu, rolę CBT-I i sygnały do konsultacji.
Bezsenność przewlekła
Bezsenność przewlekła oznacza utrzymujące się problemy z zasypianiem, podtrzymaniem snu lub zbyt wczesnym budzeniem, które wpływają na funkcjonowanie w dzień. Nie jest jedynie małą liczbą godzin na zegarku. Ocena uwzględnia…
Białaczka
Białaczka jest grupą nowotworów układu krwiotwórczego, zwykle rozpoczynających się w szpiku. Nieprawidłowe komórki mogą zaburzać wytwarzanie prawidłowych krwinek, wpływając na odporność, transport tlenu i krzepnięcie. Nazwa nie oznacza jednej choroby…
Białe krwinki
Białe krwinki: Białe krwinki, czyli leukocyty, są komórkami odpornościowymi pomagającymi reagować na zakażenia i uszkodzenia tkanek. Poznaj ważne fakty.
Białka
Białka: Białka są podstawowymi składnikami komórek i tkanek: tworzą enzymy, receptory, elementy mięśni i liczne białka transportowe. Poznaj ważne fakty.
Białko całkowite
Białko całkowite określa łączną ilość głównych białek w surowicy, przede wszystkim albuminy i globulin. Badanie pomaga oceniać między innymi choroby wątroby, nerek i zaburzenia odżywienia. Nie jest prostym testem tego,…
Biegunka
Biegunka: Biegunka oznacza oddawanie luźnych lub wodnistych stolców częściej niż zwykle. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Bielactwo nabyte
Bielactwo nabyte, czyli vitiligo, powoduje powstawanie odbarwionych obszarów skóry związanych z utratą melanocytów — komórek wytwarzających melaninę. Znaczenie mają mechanizmy odpornościowe i predyspozycja, choć przyczyna nie jest w pełni wyjaśniona.…
Bilans energetyczny
Bilans energetyczny opisuje relację między energią dostarczaną z pożywieniem a energią zużywaną przez organizm. W dłuższym czasie nadwyżka sprzyja zwiększaniu zapasów, a niedobór ich wykorzystywaniu. To zasada opisu gospodarki energią,…
Bilirubina
Bilirubina jest żółtym barwnikiem powstającym podczas rozpadu starych krwinek czerwonych. Wątroba usuwa ją z organizmu wraz z żółcią. Oznaczenie we krwi pomaga wyjaśniać żółtaczkę, choroby wątroby i zaburzenia odpływu żółci,…
Biodostępność leku
Biodostępność opisuje, w jakim stopniu i jak szybko podana substancja staje się dostępna w organizmie. W odniesieniu do leku działającego ogólnoustrojowo ważna jest część dawki docierająca do krążenia. Liczba miligramów…
Biopsja
Biopsja polega na pobraniu komórek lub fragmentu tkanki do oceny laboratoryjnej. Pomaga wyjaśniać charakter zmiany, w tym rozpoznawać nowotwory, ale wykonuje się ją również z innych powodów. Skierowanie na biopsję…
Błędne koło lęku
Błędne koło lęku to sposób opisywania sytuacji, w której odczucia, ich interpretacja i zachowanie wzajemnie nasilają strach. Przykładem jest zauważenie szybszego bicia serca, odczytanie go jako zapowiedzi katastrofy i narastanie…
Błona śluzowa
Błona śluzowa: Błona śluzowa, czyli śluzówka, wyściela m. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Błonnik pokarmowy
Błonnik pokarmowy: Błonnik pokarmowy to składniki roślinne, które nie są trawione jak typowe cukry czy skrobia. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
BMI (wskaźnik masy ciała)
BMI to wskaźnik obliczany przez podzielenie masy ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach.
Ból brzucha
Ból brzucha może pochodzić z przewodu pokarmowego, dróg moczowych, narządów rozrodczych lub innych struktur. Potoczne określenie „ból żołądka” nie wskazuje jeszcze narządu odpowiedzialnego za dolegliwość. Znaczenie mają początek, umiejscowienie, przebieg…
Ból gardła
Ból gardła jest objawem, najczęściej związanym z infekcją wirusową, lecz może towarzyszyć również zakażeniu bakteryjnemu, alergii lub podrażnieniu. Leczenie zależy od przyczyny. Samo zaczerwienienie, nasilenie bólu albo obecność nalotu nie…
Ból głowy
Ból głowy: Ból głowy to objaw o wielu przyczynach. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Ból klatki piersiowej
Ból klatki piersiowej: Ból klatki piersiowej może mieć przyczynę mięśniową, trawienną, płucną lub sercową. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne.
Ból kręgosłupa
Ból pleców nie zawsze oznacza dyskopatię. Dowiedz się, kiedy pozostać aktywnym, kiedy iść do lekarza i które objawy wymagają pilnej pomocy.
Ból mięśni
Ból mięśni, czyli mialgia, może dotyczyć jednej przeciążonej okolicy albo wielu części ciała. Często wiąże się z wysiłkiem, urazem lub napięciem, ale bywa też objawem infekcji, działania leku i choroby…
Ból neuropatyczny
Ból neuropatyczny wynika z uszkodzenia nerwów i różni się mechanizmem od bólu związanego przede wszystkim z urazem lub zapaleniem tkanek. Może mieć charakter pieczenia, przeszywania lub wrażenia porażenia prądem. Sam…
Ból stawów
Ból stawów może wynikać z urazu, przeciążenia, zapalenia, zmian zwyrodnieniowych lub problemu tkanek otaczających staw. Nie jest synonimem jednej choroby reumatycznej. Znaczenie mają liczba zajętych miejsc, obrzęk, czas trwania sztywności…
Borelioza
Borelioza jest zakażeniem bakteriami z rodzaju Borrelia, przenoszonym przez zakażone kleszcze. Może powodować rumień wędrujący, a bez odpowiedniego leczenia zajmować stawy, układ nerwowy lub serce. Nie każde ukłucie oznacza zakażenie,…
Borelioza – test ELISA
ELISA w diagnostyce boreliozy jest badaniem przeciwciał przeciw bakteriom Borrelia. Ocenia odpowiedź odpornościową, a nie liczbę żywych bakterii we krwi. Wynik ma sens dopiero razem z objawami, czasem ich trwania…
Bradykardia
Bradykardia oznacza wolniejszą pracę serca, u dorosłych zwykle opisywaną jako częstość poniżej 60 uderzeń na minutę. Może występować fizjologicznie podczas snu lub u osób wytrenowanych, ale także przy chorobie i…
Bruksizm
Bruksizm obejmuje zaciskanie i zgrzytanie zębami, które może występować podczas czuwania lub snu. Część osób nie jest świadoma aktywności, a inni zauważają ją dopiero po bólu żuchwy, nadwrażliwości lub informacji…
Bulimia
Bulimia jest zaburzeniem odżywiania, w którym nawracają epizody objadania się z poczuciem utraty kontroli oraz zachowania mające zapobiec przyrostowi masy ciała. Może występować przy różnej masie, także mieszczącej się w…
CA-125
CA-125 to białko oznaczane we krwi jako marker nowotworowy. Wynik może pomagać w obserwacji leczenia raka jajnika, ale nie jest samodzielnym testem.
Celiakia
Celiakia: Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której gluten wywołuje uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego. Poznaj ważne fakty, ograniczenia.
Chlamydioza
Chlamydioza jest zakażeniem Chlamydia trachomatis, najczęściej przenoszonym podczas kontaktów seksualnych. Często nie daje objawów, ale może uszkadzać narządy rozrodcze i szerzyć się na partnerów. Wyleczenie jest możliwe antybiotykiem; przebyte zakażenie…
Chłoniak
Chłoniak jest nowotworem wywodzącym się z komórek układu chłonnego. Obejmuje liczne choroby, w tym chłoniaka Hodgkina i wiele chłoniaków nie-Hodgkina. Różnią się tempem rozwoju i leczeniem. Powiększony węzeł chłonny nie…
Cholesterol całkowity
Co oznacza cholesterol całkowity? Dowiedz się, dlaczego liczą się też LDL, HDL, trójglicerydy i indywidualne ryzyko.
Cholesterol HDL
Cholesterol HDL jest częścią lipidogramu i opisuje cholesterol przenoszony przez lipoproteiny o dużej gęstości. Często nazywa się go „dobrym”, ale zdrowia.
Cholesterol LDL
Cholesterol LDL: Cholesterol LDL to frakcja lipidowa związana z transportem cholesterolu we krwi. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Cholesterol pokarmowy
Cholesterol pokarmowy to cholesterol obecny w żywności pochodzenia zwierzęcego, między innymi jajach, mięsie i produktach mlecznych. Nie jest tym samym co wynik stężenia cholesterolu we krwi. Organizm wytwarza również własny…
Choroba Addisona
Choroba Addisona jest pierwotną niewydolnością kory nadnerczy. Uszkodzone nadnercza wytwarzają za mało kortyzolu, a często również aldosteronu regulującego gospodarkę sodową i wodną. Leczenie polega na zastępowaniu brakujących hormonów. Silne osłabienie,…
Choroba afektywna dwubiegunowa
Choroba afektywna dwubiegunowa, czyli ChAD, przebiega z epizodami istotnych zmian nastroju, energii i aktywności. Mogą występować depresja, mania lub hipomania oraz okresy stabilizacji. Nie oznacza zwykłego przechodzenia od radości do…
Choroba Alzheimera
Choroba Alzheimera jest postępującą chorobą mózgu i najczęstszą przyczyną otępienia. Zaburza pamięć, myślenie i z czasem samodzielność. Nie jest zwykłym skutkiem starzenia ani nazwą każdego problemu z zapamiętywaniem. Rozpoznanie wymaga…
Choroba Behçeta
Choroba Behçeta jest układową chorobą zapalną obejmującą naczynia krwionośne. Może powodować nawracające owrzodzenia jamy ustnej i narządów płciowych, zmiany skórne, zapalenie oczu oraz problemy stawowe. U części osób zajmuje także…
Choroba Crohna
Choroba Crohna to przewlekła choroba zapalna jelit, która może zajmować różne części przewodu pokarmowego. Okresy zaostrzeń mogą przeplatać się z remisją;.
Choroba Cushinga
Choroba Cushinga jest przysadkową przyczyną przewlekłego nadmiaru kortyzolu. Najczęściej gruczolak przysadki wytwarza za dużo ACTH, pobudzając nadnercza do produkcji hormonu. Jest to jedna z przyczyn zespołu Cushinga. Podobne objawy mogą…
Choroba Gravesa-Basedowa
Choroba Gravesa-Basedowa jest chorobą autoimmunologiczną, w której nieprawidłowa odpowiedź odpornościowa pobudza tarczycę do nadmiernego wydzielania hormonów. Jest jedną z głównych przyczyn nadczynności tarczycy. Może zajmować również oczy. Nie każda nadczynność…
Choroba Hashimoto
Hashimoto nie zawsze oznacza niedoczynność tarczycy. Sprawdź znaczenie TSH, FT4 i anty-TPO oraz dlaczego nie warto samodzielnie przyjmować jodu.
Choroba Huntingtona
Choroba Huntingtona jest dziedziczną chorobą neurodegeneracyjną, która może wpływać na ruch, myślenie, zachowanie i nastrój. Objawy zwykle narastają stopniowo, ale ich kolejność i tempo są różne. Nie ogranicza się do…
Choroba Kawasaki
Choroba Kawasaki jest zapaleniem naczyń występującym przede wszystkim u małych dzieci. Może uszkadzać tętnice wieńcowe i serce, dlatego utrzymująca się gorączka z charakterystycznymi zmianami wymaga szybkiej oceny. Leczenie zwykle prowadzi…
Choroba niedokrwienna serca
Ból w klatce piersiowej może mieć różne przyczyny. Sprawdź, czym jest choroba niedokrwienna serca i kiedy potrzebna jest pilna pomoc.
Choroba otyłościowa
Choroba otyłościowa oznacza nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej wiążące się z zagrożeniami dla zdrowia. Nie jest oceną charakteru ani synonimem pojedynczego wzrostu masy. Rozpoznanie wymaga oceny całej sytuacji: budowy ciała, historii…
Choroba Parkinsona
Choroba Parkinsona jest postępującą chorobą układu nerwowego związaną między innymi z utratą komórek wytwarzających dopaminę. Utrudnia rozpoczynanie i wykonywanie ruchów, lecz może wpływać także na sen, nastrój, połykanie i regulację…
Choroba refluksowa przełyku
Kiedy zgaga oznacza chorobę refluksową? Przyczyny, rozpoznanie, sposoby łagodzenia dolegliwości i objawy alarmowe.
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów powoduje zmiany w chrząstce i innych strukturach stawu, prowadząc u części osób do bólu, sztywności i ograniczenia ruchu. Dotyczy często kolan, bioder i rąk. Rozpoznanie nie oznacza…
Chrypka
Chrypka jest zmianą brzmienia głosu: może on stać się szorstki, słabszy, niższy lub bardziej męczący w użyciu. Najczęściej wiąże się z zaburzeniem pracy fałdów głosowych w krtani. Przyczyną bywa infekcja…
Ciało migdałowate
Ciało migdałowate jest zespołem jąder w przyśrodkowej części płata skroniowego, uczestniczącym w przetwarzaniu znaczenia bodźców, emocjach i pamięci. Działa w rozbudowanej sieci połączeń. Określanie go wyłącznie jako „ośrodka strachu” pomija…
Ciemny mocz
Ciemny mocz jest zmianą wyglądu, a nie rozpoznaniem. Intensywnie żółty, brunatny i czerwony kolor mogą mieć różne przyczyny: zagęszczenie, leki, składniki jedzenia, barwniki krwi lub bilirubinę. Sam odcień nie pozwala…
Ciśnienie tętnicze
Ciśnienie tętnicze opisuje nacisk krwi na ściany tętnic. Wynik zawiera dwie wartości w mmHg: skurczową, związaną ze skurczem serca, i rozkurczową, gdy serce odpoczywa między uderzeniami. Zmienia się podczas dnia.…
CRP
CRP: CRP to białko C-reaktywne wytwarzane przez wątrobę w odpowiedzi na stan zapalny. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
CRP (białko C-reaktywne)
CRP to białko wytwarzane przez wątrobę w odpowiedzi na stan zapalny. Jest wskaźnikiem reakcji organizmu, a nie testem wskazującym jednoznacznie konkretny.
Cukrzyca ciążowa
Cukrzyca ciążowa to zaburzenie gospodarki glukozowej rozwijające się w czasie ciąży. Hormony ciążowe mogą osłabiać działanie insuliny, a trzustka nie zawsze potrafi wystarczająco zwiększyć jej wydzielanie. Choroba zwykle nie daje…
Cukrzyca typu 1
Cukrzyca typu 1 jest chorobą, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki wytwarzające insulinę. Jej niedobór utrudnia wykorzystanie glukozy przez organizm i może prowadzić do groźnej kwasicy ketonowej. Leczenie…
Cukrzyca typu 2
Cukrzyca typu 2 to przewlekła choroba metaboliczna związana z podwyższonym stężeniem glukozy we krwi, zwykle na tle insulinooporności i stopniowego osłabienia wydzielania insuliny.
Cystatyna C
Cystatyna C jest białkiem wykorzystywanym do oceny czynności nerek. Jej stężenie we krwi może służyć do obliczania eGFR, czyli szacowanego tempa filtracji. Jest użytecznym uzupełnieniem kreatyniny, zwłaszcza gdy masa mięśni…
Cytokiny
Cytokiny to białka służące przekazywaniu sygnałów między komórkami. Uczestniczą między innymi w regulowaniu odpowiedzi odpornościowej, wzrostu i aktywności komórek. Nie są jedną substancją ani wyłącznie oznaką choroby. Znaczenie konkretnej cytokiny…
Czkawka
Czkawka jest nagłym, mimowolnym skurczem przepony, po którym szybko zamykają się fałdy głosowe. To zamknięcie powoduje charakterystyczny dźwięk. Większość epizodów kończy się samoistnie po kilku minutach, ale długotrwała lub często…
Czynniki ryzyka
Czynniki ryzyka to cechy lub okoliczności wiążące się z większym prawdopodobieństwem określonej choroby albo niekorzystnego zdarzenia. Ich obecność nie oznacza pewnego zachorowania. Z kolei brak jednego rozpoznanego czynnika nie gwarantuje…
D-dimery
D-dimery to fragmenty białek powstające podczas rozpadu skrzepu. Badanie ma znaczenie przede wszystkim w diagnostyce wybranych podejrzeń zakrzepicy, ale.
Daltonizm
Daltonizmem potocznie określa się zaburzenia rozpoznawania barw, najczęściej w zakresie czerwieni i zieleni. Nie oznacza to zwykle widzenia świata wyłącznie w odcieniach szarości. Różne typy dotyczą innych barw i mają…
Dawka dobowa
Dawka dobowa to łączna ilość leku przyjmowana w ciągu doby zgodnie z określonym schematem. Różni się od dawki jednorazowej, czyli ilości podawanej za jednym razem, oraz od mocy produktu. Aby…
Densytometria
Na czym polega densytometria? Poznaj badanie DXA, różnicę między T-score i Z-score oraz ograniczenia oceny ryzyka złamań.
Depersonalizacja
Depersonalizacja oznacza doświadczenie odłączenia od siebie lub poczucia własnej osoby. Może być opisywana jako dystans wobec własnego przeżywania czy działania. Jest objawem wymagającym zrozumienia kontekstu; sam termin nie ustala przyczyny…
Depresja
Depresja jest zaburzeniem, w którym utrzymujące się obniżenie nastroju lub utrata zainteresowań i przyjemności wpływają na codzienne funkcjonowanie. Może zmieniać sen, apetyt, energię, myślenie i relacje. Nie jest oceną charakteru…
Derealizacja
Derealizacja to doświadczenie odłączenia od otoczenia lub jego niezwykłej nierealności. Dotyczy sposobu przeżywania świata, nie samej nazwy choroby. Może współwystępować z depersonalizacją, czyli odłączeniem od siebie. W ocenie ważne są…
Dermatoza
Dermatoza to ogólne określenie choroby skóry. Nie wskazuje jednej przyczyny ani konkretnego leczenia. W tej szerokiej kategorii mieszczą się różne schorzenia, między innymi zapalne, zakaźne i nowotworowe. Dopiero dokładniejsze rozpoznanie…
DHA
DHA to kwas dokozaheksaenowy, długołańcuchowy kwas tłuszczowy z rodziny omega-3. Jest odrębny od EPA, choć oba często występują razem w żywności i preparatach. Biologiczna rola DHA oraz wyniki badań konkretnego…
Dieta DASH
Dieta DASH: DASH to sposób odżywiania opracowany z myślą o kontroli ciśnienia tętniczego. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Dieta śródziemnomorska
Dieta śródziemnomorska: Dieta śródziemnomorska to rodzina wzorców żywienia opartych na warzywach, owocach, strączkach, pełnych ziarnach, orzechach i.
Diuretyki
Diuretyki to leki zwiększające wydalanie wody i sodu przez nerki. Nazywa się je lekami moczopędnymi. Są stosowane między innymi w określonych postaciach nadciśnienia i zatrzymywania płynów. Poszczególne preparaty różnią się…
DNA
DNA, czyli kwas deoksyrybonukleinowy, jest nośnikiem informacji genetycznej. Zawiera instrukcje potrzebne do budowy i funkcjonowania organizmu oraz przekazywania cech między pokoleniami. Większość DNA znajduje się w jądrze komórkowym, a niewielka…
Dna moczanowa
Dna moczanowa jest zapalną chorobą stawów wywołaną odkładaniem kryształów moczanu. Typowy napad oznacza nagły, silny ból, obrzęk i zaczerwienienie stawu, często u podstawy dużego palca stopy. Sam podwyższony kwas moczowy…
Dopamina
Dopamina jest neuroprzekaźnikiem, czyli substancją uczestniczącą w przekazywaniu sygnałów między komórkami. Pełni różne funkcje w układzie nerwowym, w tym uczestniczy w kontroli ruchów. Nie jest pojedynczym wskaźnikiem motywacji ani prostą…
Doppler USG
USG Doppler wykorzystuje fale ultradźwiękowe do oceny przepływu krwi. Pozwala analizować jego kierunek i prędkość w badanych naczyniach, a w odpowiednim badaniu także w sercu. Nazwa określa technikę, nie jeden…
Doustny test tolerancji glukozy
Doustny test tolerancji glukozy, czyli OGTT, sprawdza, jak organizm radzi sobie z określoną dawką glukozy. Pobrania krwi wykonuje się przed wypiciem roztworu i w ustalonych odstępach po nim. Test pokazuje…
Dreszcze
Dreszcze to mimowolne, szybkie skurcze i rozluźnienia mięśni, odczuwane jako drżenie oraz zimno. Pomagają wytwarzać ciepło i mogą pojawiać się podczas narastania temperatury w infekcji. Występują również przy wychłodzeniu. Nie…
Drętwienie
Drętwienie to nieprawidłowe odczucie, często opisywane jako zmniejszona wrażliwość, „martwa” skóra lub zdrętwiała kończyna. Może mu towarzyszyć mrowienie, lecz nie zawsze oznacza utratę siły. Przyczyna może dotyczyć ucisku nerwu, choroby…
Drętwienie kończyn – neuropatia
Drętwienie kończyn oznacza osłabione lub zmienione czucie, często opisywane razem z mrowieniem. Neuropatia jest jedną z możliwych przyczyn: dotyczy uszkodzenia nerwów obwodowych. Nie każde drętwienie jest jednak neuropatią, niedoborem witamin…
Duszność
Duszność: Duszność to subiektywne poczucie braku powietrza albo trudności w oddychaniu. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Dwunastnica
Dwunastnica jest pierwszą częścią jelita cienkiego, położoną za żołądkiem. Uczestniczy w dalszym trawieniu pokarmu i należy do obszarów ocenianych podczas gastroskopii. Jej choroby mogą dawać ból, krwawienie lub zaburzenia wchłaniania,…
Dysfagia
Dysfagia oznacza trudność w połykaniu pokarmu, płynu lub śliny. Problem może dotyczyć rozpoczęcia połykania i bezpiecznego przekazania kęsa albo jego przesuwania przez przełyk. Nie jest tym samym co sam ból…
Dyskopatia
Dyskopatia jest określeniem zmian dotyczących krążka międzykręgowego, między innymi jego zwyrodnienia lub przepukliny. Krążek znajduje się między kręgami i pomaga przenosić obciążenia. Zmiana może powodować ból miejscowy albo podrażniać korzeń…
Dysleksja rozwojowa
Dysleksja rozwojowa jest trudnością w uczeniu się czytania związaną z przetwarzaniem języka. Może utrudniać łączenie głosek z literami, rozpoznawanie wyrazów i płynne czytanie. Poziom inteligencji jest odrębną kwestią. Rozpoznanie powinno…
Dyslipidemia
Dyslipidemia oznacza nieprawidłowe stężenia lipidów lub lipoprotein we krwi. Może obejmować podwyższony cholesterol LDL, triglicerydy, obniżony HDL albo kilka odchyleń jednocześnie. Zwykle nie daje charakterystycznych dolegliwości. Znaczenie wyniku zależy od…
Dysregulacja emocji
Dysregulacja emocji opisuje trudności w zmienianiu przebiegu, nasilenia lub wyrażania emocji w sposób odpowiadający sytuacji i potrzebom. Nie jest jedną chorobą ani synonimem każdej silnej reakcji. W literaturze nie ma…
Działania niepożądane
Działania niepożądane to niezamierzone, niekorzystne efekty związane ze stosowaniem leku. Mogą wystąpić także podczas prawidłowego leczenia, a ich nasilenie jest różne: od uciążliwych do zagrażających życiu. Nowy objaw po rozpoczęciu…
Dziennik objawów
Dziennik objawów to uporządkowany zapis dolegliwości, czasu ich występowania i ważnych okoliczności. Pomaga przekazać informacje podczas konsultacji i zauważyć wzorce, które trudno odtworzyć z pamięci. Nie jest samodzielnym narzędziem rozpoznawania…
Echo serca
Echo serca, czyli echokardiografia, wykorzystuje ultradźwięki do obrazowania pracującego serca. Pokazuje jego jamy, zastawki i ruch ścian, a odpowiednie techniki oceniają przepływ krwi. Najczęściej wykonuje się badanie przez klatkę piersiową.…
EEG
EEG, czyli elektroencefalografia, rejestruje aktywność elektryczną mózgu za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy. Pomaga między innymi w diagnostyce i monitorowaniu napadów padaczkowych. Nie przedstawia budowy mózgu jak rezonans i…
eGFR
eGFR to szacowana wielkość przesączania kłębuszkowego, obliczenie pomagające oceniać zdolność nerek do filtrowania krwi. Najczęściej wykorzystuje stężenie kreatyniny i dane potrzebne do wybranego wzoru, czasem także cystatynę C. Jest oszacowaniem,…
EKG
EKG, czyli elektrokardiogram, zapisuje aktywność elektryczną serca. Pozwala ocenić częstość rytmu, jego regularność i przewodzenie impulsów. Standardowe badanie trwa krótko, dlatego prawidłowy zapis nie wyklucza zaburzenia pojawiającego się tylko okresowo.
Elektrolity
Elektrolity są składnikami mineralnymi tworzącymi w płynach ustrojowych cząstki obdarzone ładunkiem elektrycznym. Uczestniczą w pracy nerwów, mięśni i serca oraz regulacji gospodarki wodnej i równowagi kwasowo-zasadowej. Badanie elektrolitów we krwi…
EMG
EMG, czyli elektromiografia, ocenia aktywność elektryczną mięśni. Często wykonuje się ją wraz z badaniem przewodzenia nerwowego, które sprawdza szybkość i siłę sygnału w nerwach. Oba badania pomagają ustalić, czy osłabienie…
Endometrioza
Endometrioza jest przewlekłą chorobą, w której tkanka przypominająca błonę śluzową macicy występuje poza jamą macicy. Może powodować ból,.
Endoskopia
Endoskopia to grupa metod umożliwiających oglądanie wnętrza ciała za pomocą instrumentu z układem optycznym, zwykle kamerą i światłem. Badanie może obejmować przewód pokarmowy, drogi oddechowe, pęcherz lub inne obszary. Przez…
Enzymy
Enzymy to cząsteczki pełniące funkcję katalizatorów, czyli przyspieszające określone reakcje chemiczne w organizmie. W medycynie najczęściej mówi się o enzymach będących białkami. Uczestniczą w trawieniu, przemianach komórkowych i krzepnięciu. Badanie…
EPA
EPA to kwas eikozapentaenowy, jeden z długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega-3. Nie jest inną nazwą całego oleju rybiego ani tym samym kwasem co DHA. W badaniach znaczenie ma to, czy stosowano…
Epilepsja (padaczka)
Epilepsja to inna nazwa padaczki, choroby mózgu związanej z nawracającymi napadami wynikającymi z zaburzonej aktywności komórek nerwowych. Napad może zmieniać świadomość, odczucia, zachowanie lub ruch. Nie każdy wygląda jak drgawki…
Ergonomia pracy
Jak ustawić monitor, krzesło i klawiaturę? Ergonomia bez mitu idealnej postawy, z przerwami w pracy i praktycznymi zmianami.
Erytrocyty
Erytrocyty, czyli krwinki czerwone, transportują tlen z płuc do tkanek dzięki zawartej w nich hemoglobinie. Ich liczbę ocenia parametr RBC w morfologii. To ważna informacja, ale sam RBC nie opisuje…
Estradiol
Estradiol (E2) to jeden z estrogenów. Jego stężenie zmienia się w zależności od wieku, etapu cyklu i stosowanych leków; pojedynczy wynik bez.
Estrogeny
Estrogeny to grupa hormonów uczestniczących w rozwoju płciowym, cyklu miesiączkowym i ciąży, a także w funkcjonowaniu kości, mięśni oraz innych tkanek. Występują u osób obu płci, choć ich typowe stężenia…
Farmakodynamika
Farmakodynamika opisuje, jak lek wpływa na organizm: z jakimi celami biologicznymi oddziałuje i jak powstaje odpowiedź. Uzupełnia farmakokinetykę, która zajmuje się losami substancji po podaniu. To rozróżnienie pozwala oddzielić pytanie…
Farmakokinetyka
Farmakokinetyka opisuje, co organizm robi z podanym lekiem i jak jego obecność zmienia się w czasie. Obejmuje wchłanianie, dystrybucję, metabolizm i wydalanie, określane skrótem ADME. Różni się od farmakodynamiki, która…
Fenyloketonuria
Fenyloketonuria, czyli PKU, jest dziedzicznym zaburzeniem metabolizmu fenyloalaniny — aminokwasu obecnego w białkach. W typowej postaci niedostateczne działanie hydroksylazy fenyloalaninowej powoduje gromadzenie fenyloalaniny. Zbyt wysokie stężenie może uszkadzać rozwijający się…
Ferrytyna
Ferrytyna: Ferrytyna to białko magazynujące żelazo, którego stężenie we krwi pomaga oceniać zapasy tego pierwiastka. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
Fibromialgia
Fibromialgia jest przewlekłym zespołem obejmującym uogólniony ból, zmęczenie, zaburzenia snu i często trudności z koncentracją. Wiąże się ze zmienionym przetwarzaniem sygnałów bólowych, choć jej przyczyna nie jest w pełni poznana.…
Fibrynogen
Fibrynogen jest białkiem produkowanym przez wątrobę, potrzebnym do tworzenia skrzepu i zatrzymywania krwawienia. Nazywa się go także czynnikiem I krzepnięcia. Oznaczenie jego ilości pomaga oceniać wybrane zaburzenia krzepnięcia, lecz nie…
Filtracja kłębuszkowa
Filtracja kłębuszkowa jest procesem przesączania płynu z krwi przez drobne struktury filtrujące nerek. Jej tempo opisuje GFR. W praktyce laboratoryjnej najczęściej otrzymuje się eGFR, czyli wartość oszacowaną na podstawie markerów…
Fobia społeczna
Fobia społeczna, nazywana też zaburzeniem lęku społecznego, oznacza silny, utrwalony lęk przed oceną w sytuacjach z innymi ludźmi. Różni się od zwykłej.
Fruktoza
Fruktoza jest cukrem prostym naturalnie występującym w owocach i miodzie. Stanowi też część sacharozy, czyli zwykłego cukru stołowego, oraz może być dodawana do produktów w syropach i innych składnikach słodzących.…
FT3
FT3 oznacza wolną trijodotyroninę, czyli część hormonu T3 niezwiązaną z białkami we krwi. Hormony tarczycy wpływają między innymi na przemianę materii i pracę serca. Wynik FT3 pomaga w wybranych sytuacjach…
FT4
FT4 oznacza wolną tyroksynę, czyli niezwiązaną z białkami część hormonu T4 krążącego we krwi. Pomiar pomaga oceniać czynność tarczycy, zwykle razem z TSH. Nie jest tym samym co całkowite T4,…
Gastroskopia
Gastroskopia jest badaniem wnętrza przełyku, żołądka i dwunastnicy za pomocą giętkiego endoskopu z kamerą. Pozwala obejrzeć błonę śluzową, pobrać wycinki i wykonać wybrane zabiegi. Samo skierowanie na badanie nie oznacza…
Gen
Gen jest jednostką informacji i funkcji zapisaną w DNA. Niektóre geny zawierają instrukcje wytwarzania białek, a inne uczestniczą w regulacji działania komórki. Gen nie jest pojedynczą cechą ani gwarancją wystąpienia…
Gęstość energetyczna
Gęstość energetyczna oznacza ilość energii przypadającą na określoną masę żywności, najczęściej wyrażaną w kcal/g. Wskaźnik pomaga porównywać produkty, ale nie stanowi samodzielnej oceny ich jakości ani zalecenia, ile dana osoba…
Glikemia
Glikemia oznacza stężenie glukozy we krwi. Jej pomiar służy między innymi rozpoznawaniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej i kontroli leczenia cukrzycy. Wynik zależy od warunków badania: pomiar na czczo, przygodny i po…
Glikogen
Glikogen jest złożonym węglowodanem służącym przechowywaniu glukozy w komórkach. Jego zapasy wiążą się między innymi z wątrobą i mięśniami. Jest elementem zwykłej gospodarki energią, a nie chorobą samą w sobie.…
Glikokortykosteroidy
Glikokortykosteroidy to leki naśladujące działanie określonych hormonów wytwarzanych przez nadnercza. Ograniczają zapalenie i wpływają na odpowiedź odpornościową; w wybranych sytuacjach służą również uzupełnieniu niedoboru hormonów. Przykładem jest prednizon. Cel stosowania…
Glukoza
Glukoza to cukier prosty i ważne źródło energii dla komórek. Jest głównym cukrem obecnym we krwi. Organizm uzyskuje ją między innymi podczas trawienia węglowodanów, a insulina pomaga wielu komórkom ją…
Glukoza na czczo
Jak przygotować się do badania glukozy na czczo? Wyjaśniamy wpływ posiłków, różnice wobec glukometru oraz sposób interpretacji z lekarzem.
Gluten
Gluten: Gluten to grupa białek obecna między innymi w pszenicy, życie i jęczmieniu. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Gorączka
Gorączka to wzrost temperatury ciała, najczęściej związany z reakcją na infekcję. U dorosłych często przyjmuje się za gorączkę temperaturę około 38°C lub.
Granice psychologiczne
Granice psychologiczne określają, na co się zgadzasz, czego potrzebujesz i jaki zakres zaangażowania możesz przyjąć w relacji. Pomagają przekazywać innym własne możliwości oraz chronić dobrostan. W codziennym użyciu jest to…
Grelina
Grelina jest hormonem peptydowym wytwarzanym głównie w żołądku, uczestniczącym między innymi w pobudzaniu apetytu i wydzielania hormonu wzrostu. Jej działanie obejmuje więcej niż samo odczucie pustego żołądka. Nie stanowi jednak…
Grypa
Grypa czy przeziębienie? Poznaj typowe objawy, ryzyko powikłań, rolę szczepień oraz sytuacje wymagające szybkiej pomocy.
Grzybica paznokci
Grzybica paznokci to zakażenie grzybicze płytki paznokciowej, najczęściej dotyczące stóp. Może powodować pogrubienie, kruszenie i zmianę zabarwienia paznokcia. Sam wygląd nie potwierdza przyczyny: podobne zmiany powstają również po urazach i…
Grzybica skóry
Grzybica skóry to zakażenie wywołane przez grzyby; częstą grupą są dermatofity zajmujące powierzchowne warstwy skóry, włosy lub paznokcie. Może powodować świąd, łuszczenie i rozszerzające się ogniska. Nie każda swędząca wysypka…
HbA1c
HbA1c pomaga ocenić poziom glukozy w dłuższym okresie. Dowiedz się, kiedy badać ten wskaźnik i co ogranicza jego interpretację.
Hematokryt
Hematokryt, oznaczany jako HCT, opisuje, jaką część objętości krwi zajmują krwinki czerwone. Wynik jest zwykle podawany w procentach i należy do morfologii. Zależy zarówno od erytrocytów, jak i objętości osocza,…
Hemofilia
Hemofilia jest zaburzeniem krzepnięcia, w którym brakuje odpowiedniej ilości lub aktywności określonego czynnika krzepnięcia. W hemofilii A chodzi o czynnik VIII, a w B o IX. Może powodować przedłużone krwawienia…
Hemoglobina
Hemoglobina, oznaczana jako Hb lub HGB, to białko krwinek czerwonych przenoszące tlen z płuc do tkanek. Badanie określa jej stężenie we krwi i pomaga rozpoznawać niedokrwistość. Wynik mówi, ile jest…
Hemoglobina glikowana (HbA1c)
Co mierzy hemoglobina glikowana i czym różni się od zwykłego pomiaru glukozy? Zobacz interpretację oraz ograniczenia badania.
Higiena jamy ustnej
Higiena jamy ustnej obejmuje regularne usuwanie płytki bakteryjnej, stosowanie pasty z fluorem i dbanie o przestrzenie między zębami. Pomaga zapobiegać próchnicy i chorobom dziąseł. Świeży oddech po płynie do płukania…
Higiena rąk
Kiedy myć ręce, jak długo używać mydła i kiedy żel alkoholowy nie wystarczy? Praktyczna higiena bez przesadnego dezynfekowania.
Higiena snu
Higiena snu: Higiena snu to codzienne nawyki i warunki otoczenia pomagające utrzymywać regularny wypoczynek. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne.
Hipercholesterolemia
Hipercholesterolemia oznacza zwiększone stężenie cholesterolu we krwi, ze szczególnym znaczeniem nadmiaru cholesterolu LDL. Często nie powoduje odczuwalnych objawów, ale może sprzyjać miażdżycy i chorobom sercowo-naczyniowym. Rozpoznanie oraz cel leczenia ustala…
Hipoglikemia
Dowiedz się, jak rozpoznać hipoglikemię, kiedy stosować szybko działające węglowodany i co zrobić przy utracie przytomności.
Hipokamp
Hipokamp jest strukturą mózgu należącą do układów przyśrodkowego płata skroniowego, ważną dla pamięci wydarzeń i informacji przestrzennych. Pomaga łączyć doświadczenie z jego kontekstem. Pracuje wraz z innymi obszarami, dlatego nie…
Hipotermia
Hipotermia to niebezpieczne wychłodzenie organizmu z temperaturą ciała poniżej 35°C. Powstaje, gdy utrata ciepła przekracza jego wytwarzanie. Może zaburzać świadomość, oddychanie i pracę serca. Podejrzenie wychłodzenia z dezorientacją lub osłabieniem…
Hipotonia ortostatyczna
Hipotonia ortostatyczna jest spadkiem ciśnienia tętniczego po przyjęciu pozycji stojącej. Może powodować zawroty głowy, mroczki, osłabienie i omdlenie. Nie oznacza tego samego co stale niskie, dobrze tolerowane ciśnienie. Rozpoznanie wymaga…
Holter ciśnieniowy
Holter ciśnieniowy, czyli ABPM, to automatyczna rejestracja ciśnienia poza gabinetem, zwykle przez całą dobę. Pozwala ocenić przebieg w czasie czuwania i snu. Nie jest tym samym co holter EKG: jeden…
Holter EKG
Holter EKG to przenośny rejestrator zapisujący elektryczną aktywność serca podczas zwykłych zajęć. Często działa przez dobę lub dwie, a długość badania zależy od zlecenia i urządzenia. Pozwala powiązać rytm serca…
Homeostaza
Homeostaza jest utrzymywaniem warunków wewnętrznych organizmu w zakresie umożliwiającym prawidłowe działanie komórek i narządów. To dynamiczna równowaga: otoczenie i potrzeby się zmieniają, a organizm stale dostosowuje odpowiedzi. Nie oznacza bezruchu…
Homocysteina
Homocysteina jest aminokwasem powstającym w przemianach metabolicznych organizmu. W jej dalszym przetwarzaniu uczestniczą między innymi witaminy B12, B6 i foliany. Badanie krwi oznacza stężenie homocysteiny; nie mierzy bezpośrednio zapasu tych…
Hormony
Hormony są chemicznymi przekaźnikami informacji, które pomagają regulować działanie komórek i narządów. Wpływają między innymi na wzrastanie, metabolizm, rozród i reakcje organizmu. Ich stężenia można oznaczać w odpowiednich badaniach, ale…
Immunoglobuliny
Immunoglobuliny to przeciwciała, czyli białka uczestniczące w rozpoznawaniu określonych antygenów i odpowiedzi odpornościowej. Są wytwarzane przez komórki plazmatyczne powstające z limfocytów B. Różnią się klasą i funkcją. Oznaczenie ich stężenia…
Indeks glikemiczny
Indeks glikemiczny nie jest rankingiem zdrowia. Wyjaśniamy ładunek glikemiczny, wpływ obróbki żywności i praktyczne wybory w diecie.
Indeks sytości
Indeks sytości jest wskaźnikiem porównującym uczucie sytości po określonych produktach w warunkach badania. W klasycznym eksperymencie wyniki odniesiono do białego pieczywa przyjętego jako 100. Nie jest to uniwersalna ocena jakości…
Infekcyjne zapalenie wsierdzia
Infekcyjne zapalenie wsierdzia jest zakażeniem wewnętrznej powierzchni serca, często obejmującym zastawki. Najczęściej wywołują je bakterie, rzadziej grzyby. Może uszkadzać zastawki, powodować niewydolność serca i zatory do innych narządów. Objawy czasem…
Inhalator
Inhalator to urządzenie podające lek do dróg oddechowych podczas wdechu. Skuteczność zależy zarówno od preparatu, jak i od prawidłowej techniki. Inhalator ciśnieniowy z odmierzaną dawką, proszkowy i inne urządzenia mają…
INR
INR jest ustandaryzowanym wskaźnikiem wyliczanym z czasu protrombinowego, czyli laboratoryjnego pomiaru krzepnięcia próbki krwi. Ułatwia porównywanie wyników uzyskanych różnymi metodami. Najczęściej wykorzystuje się go do kontroli leczenia warfaryną, ale może…
Insulina
Insulina jest hormonem wytwarzanym przez trzustkę, który pomaga regulować stężenie glukozy we krwi. Ułatwia jej wykorzystanie przez wiele komórek organizmu. Znaczenie ma zarówno ilość wydzielanej insuliny, jak i odpowiedź tkanek…
Insulina na czczo
Insulina na czczo to oznaczenie stężenia hormonu we krwi po ustalonej przerwie od jedzenia. Insulinę wytwarza trzustka, a jednym z jej zadań jest umożliwienie wykorzystania glukozy przez komórki. Wyniku nie…
Insulinooporność
Insulinooporność oznacza zmniejszoną wrażliwość niektórych tkanek organizmu na działanie insuliny.
Insulinoterapia
Insulinoterapia to leczenie insuliną, hormonem pomagającym regulować stężenie glukozy we krwi. W cukrzycy typu 1 zastępuje insulinę, której organizm wytwarza zbyt mało lub nie wytwarza. Może być potrzebna także w…
Interakcja lekowa
Interakcja lekowa to zmiana działania leku związana z innym przyjmowanym preparatem, żywnością lub określonym stanem zdrowia. Może nasilać albo osłabiać efekt i zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Nie każda interakcja oznacza…
Interocepcja
Interocepcja obejmuje odbieranie, przetwarzanie i interpretowanie informacji o stanie wnętrza organizmu. Uczestniczy także w regulowaniu odpowiedzi na te sygnały. Dotyczy więcej niż świadomego skupienia na ciele: część procesów zachodzi bez…
Interwały treningowe
Interwały treningowe polegają na powtarzaniu odcinków większego wysiłku przeplatanych łatwiejszą aktywnością lub odpoczynkiem. O treningu decyduje zarówno część wysiłkowa, jak i regeneracyjna. Sam podział na odcinki nie określa jeszcze, czy…
Jaskra
Jaskra jest grupą chorób uszkadzających nerw wzrokowy i mogących prowadzić do nieodwracalnej utraty widzenia. Często rozwija się bez bólu i wyraźnych wczesnych objawów. Podwyższone ciśnienie w oku jest ważnym czynnikiem,…
Jelito cienkie
Jelito cienkie łączy żołądek z jelitem grubym. Obejmuje dwunastnicę, jelito czcze i kręte. To główne miejsce trawienia pokarmu oraz ważny obszar wchłaniania składników odżywczych. Choroba jego błony śluzowej może więc…
Jelito grube
Jelito grube jest końcowym odcinkiem przewodu pokarmowego, połączonym z jelitem cienkim i prowadzącym do wydalenia stolca. Uczestniczy w jego formowaniu i magazynowaniu. Obejmuje obszary, które mogą być oceniane podczas kolonoskopii.…
Jonogram
Jonogram to zestaw oznaczeń elektrolitów, najczęściej sodu, potasu i chlorków. Zakres panelu należy sprawdzić na zleceniu: magnez, wapń czy wodorowęglany nie muszą być automatycznie jego częścią. Elektrolity uczestniczą w regulacji…
Kalendarz szczepień
Kalendarz szczepień jest harmonogramem uodpornienia uwzględniającym wiek, wskazania i zasady podawania kolejnych dawek. W Polsce podstawą jest coroczny Program Szczepień Ochronnych, czyli PSO. Obejmuje szczepienia obowiązkowe i zalecane oraz uwagi…
Kaloria
Kaloria jest jednostką energii. W żywieniu potoczne „kalorie” zwykle oznaczają kilokalorie, zapisywane jako kcal. Ilość energii z jedzenia trzeba odróżnić od jego masy oraz od zawartości witamin, minerałów i innych…
Kalprotektyna w kale
Kalprotektyna jest białkiem związanym z określonymi krwinkami białymi, zwłaszcza neutrofilami. Jej zwiększona ilość w kale może wskazywać na zapalenie jelit. Badanie pomaga odróżniać przyczyny zapalne od niezapalnych, lecz nie rozpoznaje…
Kamica nerkowa
Kamica nerkowa polega na powstawaniu złogów z substancji obecnych w moczu. Kamień może pozostać w nerce bez objawów albo przesunąć się do moczowodu, utrudniając odpływ moczu. Silny ból nie określa…
Kamica żółciowa
Kamica żółciowa polega na tworzeniu złogów z substancji zawartych w żółci. Kamienie mogą przez długi czas nie powodować objawów. Gdy utrudniają odpływ żółci, mogą wywołać silny ból lub powikłania. Przypadkowo…
Kandydoza
Kandydoza jest zakażeniem wywołanym przez drożdżaki Candida. Mogą one naturalnie występować na skórze i błonach śluzowych bez powodowania choroby. Znaczenie mają objawy, miejsce oraz stan pacjenta: samo znalezienie nazwy Candida…
Kapilary
Kapilary, czyli naczynia włosowate, to bardzo drobne naczynia krwionośne uczestniczące w wymianie substancji między krwią a tkankami. W krążeniu systemowym krew oddaje w nich tlen i składniki odżywcze, a odbiera…
Kardiomiopatia
Kardiomiopatia jest nazwą grupy chorób mięśnia sercowego. W różnych postaciach zmieniają się jego rozmiar, grubość, podatność lub zdolność pompowania krwi. Możliwe są niewydolność serca i zaburzenia rytmu, ale przebieg jest…
Kaszel
Kaszel jest odruchem pomagającym oczyszczać gardło i drogi oddechowe. Może towarzyszyć przejściowej infekcji, ale także chorobom płuc, alergii, refluksowi lub działaniu niektórych leków. Przy ocenie liczą się początek, czas trwania,…
Kolonoskopia
Kolonoskopia pozwala obejrzeć odbytnicę i jelito grube od środka za pomocą giętkiego aparatu z kamerą. Podczas jednego badania można pobrać wycinki i usunąć część polipów. Jej wartość zależy także od…
Komórki macierzyste
Komórki macierzyste mają zdolność długotrwałego odnawiania swojej populacji i tworzenia bardziej wyspecjalizowanych komórek. Ich możliwości zależą od rodzaju komórki. Pojęcie to obejmuje zarówno fizjologiczną odnowę tkanek, badania naukowe, jak i…
Kontrola ciśnienia w domu
Domowy pomiar ciśnienia krwi pomaga obserwować wartości poza gabinetem i oceniać efekty leczenia nadciśnienia. Wiarygodność wyniku zależy nie tylko od.
Kontrola masy ciała
Kontrola masy ciała polega na powtarzalnym pomiarze i interpretowaniu zmian w odpowiednim kontekście. Może pomagać w ocenie stanu odżywienia lub efektu leczenia. Sama waga nie rozróżnia jednak tłuszczu, mięśni i…
Kortyzol
Kortyzol jest hormonem glikokortykosteroidowym wytwarzanym przez nadnercza. Wpływa na metabolizm, glikemię, ciśnienie i odpowiedź zapalną. Jego wydzielanie podlega regulacji przez przysadkę, między innymi za pośrednictwem ACTH. Określenie „hormon stresu” jest…
Kreatynina
Kreatynina jest produktem przemian zachodzących w mięśniach, usuwanym z krwi głównie przez nerki. Jej stężenie pomaga oceniać ich pracę, ale zależy również od masy mięśniowej, diety i innych czynników. Pojedynczy…
Krwawienie z nosa
Krwawienie z nosa zwykle pochodzi z drobnych naczyń przedniej części przegrody. Sprzyjają mu suchość, podrażnienie, infekcja i uraz. Rzadziej źródło znajduje się głębiej i trudniej je opanować. O pilności decydują…
Krwinki płytkowe
Krwinki płytkowe, czyli płytki krwi lub trombocyty, uczestniczą w zatrzymywaniu krwawienia. Powstają w szpiku i współdziałają z innymi elementami krzepnięcia, tworząc zabezpieczenie uszkodzonego naczynia. W morfologii ich liczbę oznacza się…
Krwiobieg duży
Krwiobieg duży, czyli krążenie systemowe, prowadzi krew z lewej komory serca do tkanek, a następnie z powrotem do prawego przedsionka. Umożliwia dostarczanie tlenu i składników odżywczych oraz odbieranie produktów przemiany…
Krwiobieg mały
Krwiobieg mały, czyli krążenie płucne, prowadzi krew z prawej komory serca przez płuca do lewego przedsionka. Umożliwia oddawanie dwutlenku węgla i pobieranie tlenu. Następnie lewa część serca przekazuje krew do…
Krwiomocz
Krwiomocz oznacza obecność krwi w moczu. Może być widoczny jako różowe, czerwone lub brunatne zabarwienie albo wykryty dopiero w badaniu próbki. Nie jest jedną chorobą: wymaga ustalenia, skąd pochodzi krew…
Krwioplucie
Krwioplucie oznacza odkrztuszanie krwi pochodzącej z dróg oddechowych. Może mieć postać smug w plwocinie albo wyraźnego krwawienia. Różni się od krwawienia z nosa spływającego do gardła i od krwawych wymiotów.…
Kryzys psychiczny
Kryzys psychiczny to stan przeciążenia, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. Może pojawić się po nagłym wydarzeniu albo narastać podczas długotrwałych trudności. Nie jest jedną diagnozą. O sposobie…
Krztusiec
Krztusiec jest silnie zakaźną chorobą dróg oddechowych wywoływaną przez Bordetella pertussis. Początkowo może przypominać przeziębienie, a później powodować długie napady kaszlu. U niemowlęcia zamiast charakterystycznego kaszlu mogą wystąpić bezdechy i…
Kwas foliowy
Kwas foliowy jest syntetyczną postacią witaminy B9, stosowaną w suplementach i do wzbogacania żywności. Naturalnie występujące w jedzeniu związki tej witaminy określa się jako foliany. Są potrzebne do tworzenia nowych…
Kwas moczowy
Kwas moczowy jest produktem rozpadu puryn pochodzących z własnych komórek i żywności. Usuwają go głównie nerki. Nadmierne nagromadzenie może sprzyjać powstawaniu kryształów w stawach lub kamieni, ale podwyższony wynik we…
Kwasy omega-3
Kwasy omega-3 są rodziną wielonienasyconych kwasów tłuszczowych obecnych w żywności roślinnej i morskiej. Należą do niej między innymi ALA, EPA i DHA. Te skróty nie oznaczają jednej substancji, dlatego informację…
Kwasy omega-6
Kwasy omega-6 są rodziną wielonienasyconych kwasów tłuszczowych obecnych między innymi w olejach roślinnych. Należy do niej kwas linolowy, który trzeba dostarczać z pożywieniem. Nazwa omega-6 nie oznacza pojedynczego produktu ani…
Kwasy tłuszczowe nasycone
Kwasy tłuszczowe nasycone są jednym z rodzajów tłuszczów obecnych w żywności. Ich nadmierna podaż może zwiększać stężenie cholesterolu LDL i ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W praktyce ważne jest nie tylko ograniczenie…
Kwasy tłuszczowe trans
Kwasy tłuszczowe trans są rodzajem nienasyconych kwasów tłuszczowych o określonej budowie przestrzennej. Mogą powstawać przemysłowo, przede wszystkim podczas częściowego uwodornienia olejów, oraz występować naturalnie w produktach od przeżuwaczy. Ich spożycie…
Łagodny rozrost prostaty
Łagodny rozrost prostaty, BPH, to powiększanie gruczołu krokowego, które może utrudniać oddawanie moczu. Nie jest rakiem, ale podobne objawy mogą mieć inne choroby. O potrzebie leczenia decyduje nie tylko wielkość…
Laktoza
Laktoza: Laktoza to cukier obecny w mleku ssaków i wielu produktach mlecznych. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Lęk uogólniony
Lęk uogólniony: Lęk uogólniony to utrzymujący się wzorzec nadmiernego zamartwiania się wieloma sprawami życia codziennego. Poznaj ważne fakty.
Leki biologiczne
Leki biologiczne to zróżnicowane produkty lecznicze pochodzenia biologicznego, często wytwarzane z wykorzystaniem żywych komórek. Należą do nich między innymi określone hormony, przeciwciała monoklonalne i inne białka terapeutyczne. W szerokim ujęciu…
Leki generyczne
Leki generyczne, określane także jako odtwórcze, są odpowiednikami leków zawierającymi tę samą substancję czynną. Dobór zamiennika uwzględnia również dawkę, postać, drogę podania i wskazania. Niższa cena sama w sobie nie…
Leki moczopędne
Leki moczopędne, czyli diuretyki, zwiększają wydalanie wody i soli przez nerki. Stosuje się je między innymi w nadciśnieniu i wybranych stanach zatrzymania płynów. Poszczególne preparaty różnią się działaniem, wskazaniami i…
Leki przeciwbólowe
Leki przeciwbólowe, czyli analgetyki, zmniejszają odczuwanie bólu. Należą do różnych grup i nie mają jednakowego działania ani ryzyka. Wybór zależy między innymi od przyczyny dolegliwości, ich nasilenia, chorób współistniejących i…
Leki przeciwgorączkowe
Leki przeciwgorączkowe obniżają podwyższoną temperaturę ciała i mogą poprawiać samopoczucie podczas choroby. Należą do nich paracetamol oraz niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne, między innymi ibuprofen. Nie usuwają każdej przyczyny gorączki, a…
Leki przeciwkrzepliwe
Leki przeciwkrzepliwe, czyli antykoagulanty, ograniczają powstawanie i narastanie zakrzepów przez wpływ na krzepnięcie. Stosuje się je w określonych sytuacjach, między innymi przy zakrzepicy lub dla zapobiegania udarowi u wybranych osób…
Leki przeciwpłytkowe
Leki przeciwpłytkowe ograniczają zlepianie się płytek krwi, zmniejszając ryzyko określonych zakrzepów. Przykładami są kwas acetylosalicylowy i klopidogrel. Stosuje się je w wybranych chorobach sercowo-naczyniowych, między innymi po niektórych incydentach niedokrwiennych…
Leki przeciwwirusowe
Leki przeciwwirusowe hamują określone etapy namnażania wirusów i są dobierane do konkretnego zakażenia. Nie tworzą jednego uniwersalnego środka na wszystkie infekcje. Przykładowo acyklowir stosuje się przy wybranych zakażeniach wirusami opryszczki,…
Leki przeciwzapalne
Leki przeciwzapalne ograniczają proces zapalny i związane z nim objawy. Określenie obejmuje różne grupy, między innymi niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz glikokortykosteroidy. Nie są one wzajemnie zamienne. Wybór zależy od choroby…
Leptyna
Leptyna jest hormonem wytwarzanym przez komórki tkanki tłuszczowej, uczestniczącym w regulacji masy ciała i sytości. Jej sygnał jest odbierany między innymi w podwzgórzu. Nie jest prostym przełącznikiem, którego większa ilość…
Leukocyty
Leukocyty to białe krwinki uczestniczące w obronie przed zakażeniami i innych reakcjach odpornościowych. W morfologii skrót WBC oznacza ich łączną liczbę. Podwyższenie lub obniżenie wymaga interpretacji, lecz sam wynik nie…
Limfocyty
Limfocyty są rodzajem krwinek białych uczestniczących w odpowiedzi odpornościowej. Należą do nich między innymi komórki B i T, pełniące różne zadania. W morfologii z rozmazem ocenia się ich ilość oraz…
Lipaza
Lipaza jest enzymem pomagającym trawić tłuszcze. Jej oznaczenie we krwi wykorzystuje się przede wszystkim przy podejrzeniu zapalenia trzustki. Bardzo wysoki wynik może wspierać to rozpoznanie, ale wzrost występuje również w…
Lipidogram
Lipidogram to zestaw badań krwi obejmujący zwykle cholesterol całkowity, HDL, LDL i triglicerydy. Pomaga oceniać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i kontrolować leczenie zaburzeń lipidowych. Wyników nie interpretuje się wyłącznie według cholesterolu…
Lipoproteina(a)
Lipoproteina(a), zapisywana jako Lp(a), jest cząstką przenoszącą lipidy we krwi. Jej wysokie stężenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem miażdżycy, zawału i udaru. Poziom zależy w dużej mierze od genów i…
Łuszczyca
Czym jest łuszczyca i czy można się nią zarazić? Objawy, metody leczenia, pielęgnacja i kiedy zgłosić się do dermatologa.
Łzawienie oczu
Łzawienie oczu oznacza nadmiar łez na powierzchni oka lub ich wypływanie na policzek. Może wynikać z większego wydzielania, utrudnionego odpływu albo podrażnienia. Bywa odruchem fizjologicznym, ale przewlekłe, jednostronne lub bolesne…
Magnez we krwi
Badanie magnezu we krwi określa stężenie tego pierwiastka w pobranej próbce. Jest pomocne w ocenie wybranych zaburzeń elektrolitowych, ale nie.
Makroskładniki
Makroskładniki to składniki diety potrzebne w stosunkowo dużych ilościach. W planowaniu żywienia termin najczęściej obejmuje białka, tłuszcze i węglowodany. Dostarczają energii, lecz mają też różne zadania w organizmie. Sama liczba…
Mammografia
Mammografia jest badaniem rentgenowskim piersi. Może służyć przesiewowemu wykrywaniu zmian u osoby bez objawów albo diagnostyce konkretnego niepokojącego problemu. Nieprawidłowy obraz wymaga wyjaśnienia; sam w sobie nie jest rozpoznaniem raka…
MCH
MCH oznacza średnią masę hemoglobiny przypadającą na jedną krwinkę czerwoną. Jest wskaźnikiem morfologii, zwykle podawanym w pikogramach. Nie opisuje stężenia hemoglobiny w całej krwi ani jej zagęszczenia w komórce. Pomaga…
MCHC
MCHC oznacza średnie stężenie hemoglobiny w objętości krwinek czerwonych. Jest wskaźnikiem morfologii, zwykle wyrażanym w g/dl lub g/l. Różni się od MCH, czyli masy hemoglobiny na pojedynczą komórkę, oraz od…
MCV
MCV to średnia objętość krwinki czerwonej, czyli erytrocytu. Parametr stanowi część morfologii i pomaga różnicować przyczyny niedokrwistości. Małe, duże i prawidłowej wielkości krwinki mogą występować w różnych chorobach; MCV nie…
Mechanizmy obronne
Mechanizmy obronne to procesy psychiczne, często automatyczne i nieuświadamiane, pomagające radzić sobie z napięciem oraz utrzymywać spójność przeżywania siebie. Mogą pełnić funkcje adaptacyjne, ale ich znaczenie zależy od sposobu i…
Medytacja uważności
Medytacja uważności jest celową praktyką skupiania uwagi na bieżącym doświadczeniu i wracania do niego po rozproszeniu. Zwykle obejmuje wybrany punkt skupienia, otwarte nastawienie i spokojne warunki. Nie polega na uzyskaniu…
Melatonina
Melatonina jest hormonem uczestniczącym w regulacji rytmu snu i czuwania. Stanowi dla mózgu sygnał związany z porą snu. Własna melatonina organizmu i przyjmowany preparat to jednak dwa różne zagadnienia: fizjologiczna…
Metabolizm
Metabolizm to ogół procesów chemicznych i fizycznych umożliwiających organizmowi pozyskiwanie, przetwarzanie oraz wykorzystywanie energii i składników. Obejmuje pracę narządów, utrzymanie temperatury, ruch, trawienie i działanie układu nerwowego. Nie jest wyłącznie…
Metabolizm podstawowy
Metabolizm podstawowy, nazywany podstawową przemianą materii lub BMR, opisuje tempo wydatkowania energii w określonych warunkach spoczynku i czuwania. Energia ta podtrzymuje niezbędne procesy życiowe. BMR nie oznacza całego dobowego zapotrzebowania…
Metformina
Metformina: Metformina to lek często stosowany w cukrzycy typu 2. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Miastenia
Miastenia jest najczęściej autoimmunologiczną chorobą połączenia między nerwem a mięśniem. Powoduje zmienną, łatwo narastającą słabość mięśni, zwykle większą podczas aktywności i mniejszą po odpoczynku. Może dotyczyć oczu, twarzy, połykania, kończyn…
Miażdżyca
Miażdżyca jest chorobą tętnic, w której w ich ścianach powstają blaszki złożone między innymi z lipidów, komórek zapalnych i wapnia. Może ograniczać dopływ krwi do serca, mózgu, kończyn i innych…
Mierzenie obwodu talii
Mierzenie obwodu talii pomaga oceniać gromadzenie tłuszczu w okolicy brzucha i związane z nim ryzyko zdrowotne. Uzupełnia informacje o masie i BMI. Aby porównanie miało sens, trzeba stosować określoną metodę,…
Migrena
Migrena to coś więcej niż silny ból głowy. Poznaj typowe objawy, diagnostykę, leczenie oraz sygnały wymagające pilnej oceny.
Mikrobiom
Mikrobiom to pojęcie opisujące drobnoustroje związane z określonym środowiskiem oraz szerszy kontekst ich działania. W ujęciu ekologicznym obejmuje społeczność, jej struktury, produkty i warunki otoczenia. W literaturze spotyka się również…
Mikrobiota jelitowa
Mikrobiota jelitowa jest społecznością mikroorganizmów zasiedlających jelita. Obejmuje różne grupy drobnoustrojów, a nie jedną bakterię odpowiedzialną za zdrowie lub chorobę. Jej aktywność uzupełnia procesy zachodzące w organizmie człowieka, między innymi…
Mikroskładniki
Mikroskładniki to witaminy i składniki mineralne potrzebne organizmowi w niewielkich ilościach. Uczestniczą między innymi w procesach wzrostu, rozwoju i prawidłowego działania tkanek. Mała wymagana ilość nie oznacza małego znaczenia: niedobory…
Minerały w diecie
Minerały w diecie to niezbędne pierwiastki dostarczane z żywnością. Organizm wykorzystuje je między innymi w kościach, mięśniach, układzie nerwowym oraz do działania enzymów i hormonów. Potrzebna ilość zależy od pierwiastka…
Mitochondria
Mitochondria są strukturami wewnątrz komórek, które przekształcają energię z pożywienia w formę możliwą do wykorzystania. Uczestniczą w wytwarzaniu ATP, ważnego nośnika energii dla procesów komórkowych. Mają niewielką część własnego DNA,…
Mononukleoza zakaźna
Mononukleoza zakaźna to choroba wirusowa, najczęściej związana z wirusem Epsteina–Barr, EBV. Może powodować ból gardła, gorączkę, powiększenie węzłów i znaczne zmęczenie. Określenie „choroba pocałunków” opisuje jedną drogę zakażenia przez ślinę,…
Morfologia krwi
Morfologia krwi to badanie laboratoryjne oceniające liczbę i podstawowe cechy wybranych elementów krwi, m.in. krwinek czerwonych, białych i płytek krwi.
MRI (rezonans magnetyczny)
MRI, czyli rezonans magnetyczny, tworzy szczegółowe obrazy wnętrza ciała za pomocą silnego pola magnetycznego i fal radiowych. Nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Szczególnie dobrze pokazuje wiele tkanek miękkich, ale nie jest…
Mrowienie
Mrowienie to nieprawidłowe odczucie przypominające kłucie, „igiełki” lub przebieganie prądu, zaliczane do parestezji. Często dotyczy dłoni i stóp, ale może wystąpić w innych okolicach. Bywa przemijające po ucisku nerwu, jednak…
Mukowiscydoza
Mukowiscydoza jest chorobą genetyczną wpływającą na wydzieliny organizmu, przede wszystkim w drogach oddechowych i układzie pokarmowym. Gęsty, trudny do usunięcia śluz sprzyja zakażeniom płuc, a zaburzenia pracy trzustki mogą utrudniać…
Nadciśnienie płucne
Nadciśnienie płucne oznacza podwyższone ciśnienie w krążeniu płucnym. Obciąża przede wszystkim prawą część serca, która musi tłoczyć krew przez płuca. Nie jest tym samym co nadciśnienie rozpoznawane pomiarem na ramieniu.…
Nadciśnienie tętnicze
Nadciśnienie tętnicze to przewlekłe utrzymywanie się podwyższonego ciśnienia krwi, rozpoznawane według określonych kryteriów pomiarowych.
Nadczynność przytarczyc
Nadczynność przytarczyc oznacza nadmierne wydzielanie parathormonu, czyli PTH. Hormon uczestniczy w regulacji wapnia i fosforanów oraz oddziałuje na kości i nerki. Przytarczyce są odrębnymi gruczołami od tarczycy, mimo podobnej nazwy…
Nadczynność tarczycy
Nadczynność tarczycy oznacza wytwarzanie hormonów tarczycy w ilości przekraczającej potrzeby organizmu. Może prowadzić do kołatania serca, nietolerancji ciepła, drżenia i utraty masy ciała. Podobne dolegliwości mają również inne przyczyny, dlatego…
Nadmierne pocenie
Nadmierne pocenie oznacza wydzielanie potu większe, niż wynikałoby z warunków, aktywności lub potrzeb chłodzenia organizmu. Może dotyczyć wybranych okolic albo całego ciała. Bywa samodzielnym problemem, ale także następstwem choroby lub…
Nadmierne pragnienie
Nadmierne pragnienie to utrzymująca się potrzeba picia, większa niż zwykle i niewyjaśniona samym wysiłkiem, upałem lub słonym posiłkiem. Może wynikać z utraty płynów, działania leku i zaburzeń metabolicznych. Ważne jest…
Nadnercza
Nadnercza są dwoma niewielkimi narządami położonymi nad nerkami. Wytwarzają różne hormony uczestniczące w regulacji ciśnienia, gospodarki wodno-solnej, metabolizmu i odpowiedzi na obciążenia. Ich choroby nie sprowadzają się do jednego „za…
Natrętne myśli
Natrętne myśli to powracające, niechciane treści, obrazy lub impulsy, które trudno zignorować i które mogą budzić niepokój. Sam ich temat nie ustala rozpoznania ani zamiaru działania. Znaczenie mają cierpienie, reakcje…
Nawodnienie
Nawodnienie: Nawodnienie oznacza utrzymywanie odpowiedniej ilości wody w organizmie w stosunku do jej strat. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne.
Nawyki zdrowotne
Nawyki zdrowotne to powtarzane zachowania wpływające na zdrowie, między innymi ruch, sposób jedzenia, sen i korzystanie z opieki. Ich znaczenie wynika z codziennego powtarzania, a nie pojedynczego idealnego dnia. Dobry…
Neurony
Neurony to komórki nerwowe wyspecjalizowane w odbieraniu i przekazywaniu informacji. Tworzą połączenia pozwalające między innymi odbierać bodźce i sterować ruchem. Ich działanie opiera się na sygnałach elektrycznych oraz komunikacji między…
Neuroprzekaźniki
Neuroprzekaźniki to substancje chemiczne uczestniczące w przekazywaniu informacji między komórkami nerwowymi. W synapsie chemicznej umożliwiają przeniesienie sygnału przez przestrzeń oddzielającą komórki. Ich działanie zależy nie tylko od ilości substancji, lecz…
Neutrofile
Neutrofile są rodzajem białych krwinek wytwarzanych w szpiku i uczestniczących w zwalczaniu drobnoustrojów. Ich zbyt mała liczba, czyli neutropenia, może zwiększać ryzyko zakażenia. Wynik trzeba oceniać jako liczbę komórek, razem…
Niedobór witaminy B12
Niedobór witaminy B12 może zaburzać wytwarzanie krwinek i uszkadzać układ nerwowy. Wynika nie tylko ze zbyt małej podaży w diecie, lecz także z trudności we wchłanianiu. Leczenie powinno uzupełnić brak…
Niedobór żelaza
Niedobór żelaza oznacza, że zasoby tego pierwiastka nie wystarczają do potrzeb organizmu. Może poprzedzać niedokrwistość, a po jej rozwinięciu ogranicza wytwarzanie hemoglobiny przenoszącej tlen. Rozpoznanie niedoboru wymaga badań i wyjaśnienia…
Niedoczynność tarczycy
Niedoczynność tarczycy: Niedoczynność tarczycy to stan, w którym organizm otrzymuje zbyt mało hormonów tarczycowych. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
Niedokrwistość
Niedokrwistość, czyli anemia, oznacza zbyt małe stężenie hemoglobiny odpowiedzialnej za przenoszenie tlenu w krwinkach czerwonych. Jest wynikiem różnych procesów, a nie jedną chorobą o jednym leczeniu. Może wiązać się z…
Niedokrwistość z niedoboru żelaza
Zmęczenie, niska hemoglobina i ferrytyna: co oznaczają? Sprawdź możliwe przyczyny niedoboru żelaza i zasady leczenia.
Niestrawność
Niestrawność, czyli dyspepsja, to zespół dolegliwości z górnej części brzucha: dyskomfort, ból lub pieczenie oraz nieprzyjemna pełność związana z jedzeniem. Mogą towarzyszyć jej odbijanie i nudności. Opisuje objawy, nie jedną…
Nieswoiste zapalenia jelit
Nieswoiste zapalenia jelit, NZJ lub IBD, są grupą przewlekłych chorób zapalnych przewodu pokarmowego. Najważniejsze to choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Mogą przebiegać z zaostrzeniami i remisjami. Ich wspólną…
Niewydolność nerek
Niewydolność nerek oznacza istotne pogorszenie ich zdolności do usuwania produktów przemiany materii i regulowania płynów oraz elektrolitów. Może rozwinąć się nagle albo w przebiegu długotrwałej choroby. Przyczyna, tempo zmian i…
Niewydolność serca
Niewydolność serca jest zespołem objawów wynikających z tego, że serce nie zapewnia odpowiedniego krążenia lub wymaga do tego podwyższonych ciśnień napełniania. Problem może dotyczyć osłabionego skurczu, utrudnionego napełniania albo obu…
NLPZ
NLPZ to niesteroidowe leki przeciwzapalne, stosowane do zmniejszania bólu, gorączki i zapalenia. Należą do nich między innymi ibuprofen i naproksen. Mogą pomagać w konkretnych dolegliwościach, ale także powodować krwawienia z…
Nocne poty
Nocne poty to nasilone pocenie podczas snu, szczególnie zauważalne, gdy budzi lub wymusza zmianę odzieży i pościeli. Są objawem o wielu możliwych przyczynach. Nie oznaczają same w sobie nowotworu ani…
OB
OB, czyli odczyn Biernackiego, jest badaniem szybkości opadania krwinek czerwonych w próbce. Może pomagać oceniać proces zapalny, ale nie wskazuje jego miejsca ani przyczyny. Podwyższone OB nie jest samo w…
Obrzęk
Obrzęk oznacza nagromadzenie płynu w tkankach. Najczęściej zauważa się go w stopach, kostkach i podudziach, ale może obejmować inne okolice lub całe ciało. Jego przyczyny są różne: od długiego stania…
Obturacyjny bezdech senny
Przerwy w oddychaniu, chrapanie i senność: kiedy podejrzewać bezdech senny? Diagnostyka snu, CPAP i ważne sygnały.
OCD
OCD: OCD, czyli zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, obejmuje natrętne myśli lub obrazy oraz zachowania albo czynności umysłowe podejmowane, by chwilowo.
Ochrona przeciwsłoneczna
Ochrona przeciwsłoneczna ogranicza ekspozycję skóry i oczu na promieniowanie ultrafioletowe, UV. Obejmuje planowanie pobytu na zewnątrz, cień, odzież, okulary i filtr na odsłoniętej skórze. Sam krem nie blokuje całego promieniowania…
Ochrona słuchu
Ochrona słuchu polega na ograniczaniu narażenia na dźwięk, który może uszkadzać struktury ucha wewnętrznego. Znaczenie mają głośność, czas i częstotliwość ekspozycji. Nie wystarczy ocenić, czy muzyka „jeszcze nie boli”: uszkodzenie…
Odpoczynek aktywny
Odpoczynek aktywny polega na wykonywaniu lekkiego ruchu w czasie przeznaczonym na regenerację. Może oznaczać spokojny spacer lub łagodną aktywność po większym obciążeniu. Ma pozwalać ograniczyć wysiłek, a nie stawać się…
Odporność nabyta
Odporność nabyta, nazywana też adaptacyjną, to odpowiedź układu odpornościowego skierowana na określone antygeny. Rozwija się między innymi po kontakcie z drobnoustrojem lub po szczepieniu. Uczestniczą w niej limfocyty i pamięć…
Odporność psychiczna
Odporność psychiczna, określana także jako rezyliencja, opisuje procesy i zasoby związane z adaptacją w obliczu przeciwności. Nie sprowadza się do jednej stałej cechy osoby. Współczesne ujęcia uwzględniają zmienność w czasie…
Odporność wrodzona
Odporność wrodzona to część ochrony organizmu wykorzystująca od początku życia mechanizmy barierowe, komórkowe i białkowe. Utrudnia drobnoustrojom wnikanie i uczestniczy we wczesnej odpowiedzi na zagrożenie. Współpracuje z odpornością nabytą. Nie…
Odwodnienie
Jak rozpoznać odwodnienie u dorosłych i dzieci? Objawy alarmowe, płyny nawadniające i sytuacje wymagające pilnej pomocy.
Omdlenia wazowagalne
Omdlenie wazowagalne jest omdleniem odruchowym: dochodzi do przejściowego spadku dopływu krwi do mózgu, na przykład w związku z bólem, silnymi emocjami lub długim staniem. Utrata przytomności jest zwykle krótka. Taki…
Omdlenie
Omdlenie to krótkotrwała utrata przytomności związana z przejściowym zmniejszeniem dopływu krwi do mózgu, zwykle z samoistnym odzyskaniem świadomości. Możliwe przyczyny obejmują odruchową reakcję organizmu, spadek ciśnienia po wstaniu i chorobę…
Omega-3
Omega-3 to nazwa rodziny kwasów tłuszczowych, a w opisie produktu także skrót wymagający doprecyzowania. Może odnosić się do składników jedzenia, suplementu lub leku o określonym zastosowaniu. Napis na przodzie opakowania…
Opioidy
Opioidy to substancje działające na receptory opioidowe; część z nich jest lekami przeciwbólowymi. Przykładami są morfina, oksykodon, fentanyl i tramadol. Mogą być potrzebne między innymi po poważnym urazie, operacji lub…
Opryszczka wargowa
Opryszczka wargowa jest nawrotowym zakażeniem wywoływanym najczęściej przez wirusa HSV-1. Powoduje zwykle skupiska pęcherzyków na wardze lub wokół ust, niekiedy poprzedzone mrowieniem i pieczeniem. Wirus pozostaje w organizmie po pierwszym…
Oś podwzgórze–przysadka–nadnercza
Oś podwzgórze–przysadka–nadnercza jest układem komunikacji hormonalnej regulującym między innymi wytwarzanie kortyzolu. Sygnał z podwzgórza wpływa na przysadkę, a wydzielane przez nią ACTH pobudza nadnercza. Kortyzol przekazuje następnie informację zwrotną do…
Osad moczu
Ocena osadu moczu opisuje elementy widoczne w badaniu mikroskopowym, między innymi komórki, kryształy, wałeczki i drobnoustroje. Stanowi część szerszego badania moczu obok wyglądu próbki i oznaczeń chemicznych. Wynik pomaga w…
Osłabienie mięśni
Osłabienie mięśni to zmniejszenie zdolności do wytwarzania siły. Może dotyczyć jednej kończyny, określonych grup albo całego ciała. Odczucie wyczerpania nie zawsze oznacza mierzalny spadek siły, ale oba problemy zasługują na…
Osocze
Osocze jest płynną częścią krwi. W krwi pełnej są w nim zawieszone krwinki i płytki. Składa się głównie z wody oraz rozpuszczonych substancji, między innymi soli i białek. Stanowi ponad…
Ospa wietrzna
Ospa wietrzna jest bardzo zakaźną chorobą wywołaną przez wirusa VZV. Najbardziej charakterystyczna jest swędząca wysypka z pęcherzykami, które stopniowo przysychają. U wielu dzieci przebieg jest łagodny, ale dorośli, ciężarne, niemowlęta…
Ośrodkowy układ nerwowy
Ośrodkowy układ nerwowy, w skrócie OUN, obejmuje mózgowie i rdzeń kręgowy. Integruje informacje napływające z organizmu oraz uczestniczy w sterowaniu ruchem, czuciem i licznymi funkcjami poznawczymi. Nie obejmuje wszystkich nerwów:…
Osteoporoza
Osteoporoza osłabia kości, często bez objawów aż do złamania. Wyjaśniamy badania, czynniki ryzyka i sposoby ograniczania zagrożenia.
Otępienie
Otępienie jest zespołem pogorszenia funkcji poznawczych na tyle znacznym, że utrudnia samodzielne codzienne życie. Może dotyczyć pamięci, języka, planowania, orientacji i oceny sytuacji. Nie stanowi jednej choroby ani nieuchronnego elementu…
Otyłość
Otyłość jest przewlekłą chorobą związaną z nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej i ryzykiem pogorszenia zdrowia. Rozwija się pod wpływem czynników biologicznych, środowiskowych, społecznych i zachowania. Ocena obejmuje więcej niż masę ciała:…
Padaczka
Padaczka jest chorobą mózgu z trwałą skłonnością do napadów padaczkowych. Napad wynika z nieprawidłowej aktywności elektrycznej komórek nerwowych. Nie każdy przebiega z drgawkami, a pojedyncze zdarzenie nie oznacza automatycznie rozpoznania…
Palpitacje serca
Palpitacje, czyli kołatanie serca, to nieprzyjemne lub wyraźne odczuwanie jego pracy: mocnych uderzeń, przyspieszenia, trzepotania albo pozornego „przeskakiwania”. Mogą być odczuwane w klatce piersiowej, szyi lub gardle. Rytm podczas takiego…
Pankreas
Pankreas oznacza trzustkę, gruczoł położony za żołądkiem. Nie jest to odrębny narząd ani nazwa rozpoznania choroby. Trzustka uczestniczy w trawieniu oraz w regulacji glukozy we krwi. Te dwa zadania warto…
Paracetamol
Paracetamol: Paracetamol to lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i praktyczne wskazówki.
Parcie na mocz
Parcie na mocz to odczucie potrzeby opróżnienia pęcherza. Szczególnej uwagi wymaga parcie nagłe, silne i trudne do odroczenia, nazywane naglącym. Może występować z częstym oddawaniem moczu lub jego popuszczaniem, ale…
Perfekcjonizm
Perfekcjonizm opisuje wzorzec wysokich wymagań i sposobu oceniania rezultatów, w którym znaczenie mogą mieć zarówno dążenia, jak i obawy o błędy czy ocenę. Nie każda ambitna praca stanowi problem zdrowotny.…
Pieczenie przy oddawaniu moczu
Pieczenie przy oddawaniu moczu jest postacią dysurii, czyli bólu lub dyskomfortu podczas mikcji. Może być odczuwane przy ujściu cewki, w jej przebiegu albo głębiej w podbrzuszu. Często wiąże się z…
Pierwsza pomoc
Pierwsza pomoc to działania podejmowane przy nagłej chorobie lub urazie przed uzyskaniem profesjonalnej pomocy. Jej zakres zależy od sytuacji i umiejętności pomagającego. Najważniejsze są rozpoznanie zagrożenia, szybkie wezwanie pomocy i…
Placebo
Placebo to interwencja pozbawiona swoistego działania badanego leczenia, używana między innymi do porównań w badaniach. Zmiana po jego podaniu może mieć różne przyczyny. Nie jest automatycznie dowodem, że dolegliwość była…
Plamki przed oczami
„Plamki przed oczami” to potoczne określenie różnych wrażeń wzrokowych. Może oznaczać ruchome męty, błyski, zygzaki albo ubytek widzenia. Nie wszystkie mają tę samą przyczynę. Nagły wysyp nowych mętów, błyski lub…
Planowanie posiłków
Planowanie posiłków polega na dopasowaniu zakupów i przygotowania jedzenia do rzeczywistego rytmu tygodnia. Pomaga tworzyć urozmaicony jadłospis i ograniczać przypadkowe wybory. Nie wymaga identycznego menu codziennie ani automatycznego liczenia kalorii;…
Płytki krwi (PLT)
Płytki krwi, czyli trombocyty, uczestniczą w tamowaniu krwawienia i tworzeniu skrzepu. Skrót PLT w morfologii oznacza ich liczbę. Liczba i sprawność działania to różne cechy: prawidłowy wynik PLT nie wyklucza…
POChP
POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc, powoduje utrzymujące się ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Uszkodzenie może obejmować oskrzela i pęcherzyki płucne. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest dym tytoniowy, ale znaczenie…
Polipy jelita grubego
Polipy jelita grubego są zmianami wyrastającymi z jego błony śluzowej. Większość nie jest rakiem, ale niektóre mają potencjał przekształcenia się w nowotwór lub już zawierają nieprawidłowe komórki. Znaczenie polipa zależy…
Półpasiec
Półpasiec to zakażenie wynikające z ponownego uaktywnienia wirusa ospy wietrznej i półpaśca, VZV. Zwykle powoduje ból i pęcherzykową wysypkę po jednej stronie ciała lub twarzy. Podejrzenie półpaśca warto szybko skonsultować,…
Posiew moczu
Posiew moczu polega na hodowli drobnoustrojów z pobranej próbki. Pomaga ustalić, czy w moczu są bakterie lub drożdżaki, a w odpowiednich przypadkach także dobrać leczenie. To inne badanie niż ogólna…
Powiększone węzły chłonne
Powiększenie węzłów chłonnych, nazywane limfadenopatią, jest objawem reakcji układu limfatycznego lub choroby wymagającej wyjaśnienia. Najczęściej wiąże się z infekcją, lecz możliwe są także inne przyczyny. Samo znalezienie guzka nie rozpoznaje…
Prebiotyki
Prebiotyk to substancja selektywnie wykorzystywana przez mikroorganizmy gospodarza, której działanie przynosi wykazaną korzyść zdrowotną. Nie jest żywą bakterią. Sam fakt, że składnik podlega fermentacji albo że produkt ma dużo błonnika,…
Probiotyki
Kiedy probiotyki mogą pomóc, a kiedy reklamy przesadzają? Różnice między szczepami, dane naukowe i grupy wymagające ostrożności.
Produkty pełnoziarniste
Produkty pełnoziarniste są wytwarzane z pełnego ziarna zbóż, a nie wyłącznie z jego oczyszczonej części. Zwykle dostarczają więcej naturalnego błonnika niż ich rafinowane odpowiedniki. Są jednym z elementów zróżnicowanej diety,…
Profilaktyka pierwotna
Profilaktyka pierwotna obejmuje działania mające zapobiegać powstaniu choroby, zanim się rozwinie. Przykładami są szczepienia i ograniczanie modyfikowalnych czynników ryzyka. Jej cel różni się od wczesnego wykrywania istniejącego problemu oraz ograniczania…
Profilaktyka trzeciorzędowa
Profilaktyka trzeciorzędowa służy ograniczaniu następstw choroby lub urazu, które już wystąpiły. Obejmuje działania zmniejszające ryzyko powikłań i utraty sprawności oraz pomagające utrzymać samodzielność. Jednym z narzędzi jest odpowiednio dobrana rehabilitacja,…
Profilaktyka wtórna
Profilaktyka wtórna w modelu poziomów zapobiegania oznacza wczesne wykrywanie choroby i podjęcie właściwego postępowania. Ważnym narzędziem są badania przesiewowe u osób bez objawów. Nie chodzi o wykonywanie jak największej liczby…
Profilaktyka zdrowotna
Profilaktyka zdrowotna obejmuje zapobieganie chorobom, ich wczesne wykrywanie i ograniczanie następstw już rozpoznanych problemów. Poszczególne działania mają różne cele: szczepienie, badanie przesiewowe i rehabilitacja nie zastępują się wzajemnie. Plan powinien…
Prokrastynacja
Prokrastynacja to odkładanie zamierzonych działań, mimo że zwlekanie może przynosić niekorzystne następstwa. Jej znaczenie zależy od nasilenia i wpływu na życie. Pojedyncze przesunięcie terminu nie opisuje jeszcze utrwalonego problemu; u…
Prolaktyna
Prolaktyna, oznaczana skrótem PRL, jest hormonem wydzielanym przez przysadkę mózgową. Uczestniczy między innymi w przygotowaniu piersi do laktacji i wytwarzaniu mleka. Jej podwyższenie poza ciążą i karmieniem może zaburzać funkcje…
Proporcje talerza
Proporcje talerza to wizualny sposób planowania udziału podstawowych grup produktów w diecie. W modelu przedstawionym przez Pacjent.gov.pl połowę zajmują warzywa i owoce, jedną czwartą pełnoziarniste produkty zbożowe, a jedną czwartą…
Przerwy w pracy siedzącej
Przerwy w pracy siedzącej przerywają długie okresy małej aktywności i umożliwiają zmianę pozycji. Mogą obejmować krótki spacer, wstanie lub inne proste ruchy dopasowane do możliwości. Są częścią aktywnego dnia, ale…
Przewlekła choroba nerek
Przewlekła choroba nerek, w skrócie PChN, oznacza utrzymujące się przez co najmniej trzy miesiące nieprawidłowości budowy lub czynności nerek istotne dla zdrowia. Może przebiegać bez dolegliwości, dlatego rozpoznanie nie opiera…
Przewlekła niewydolność żylna
Przewlekła niewydolność żylna jest długotrwałym zaburzeniem odpływu krwi z kończyn, najczęściej nóg. Uszkodzone zastawki i nieprawidłowa praca żył sprzyjają zastojowi, obrzękom oraz zmianom skóry. Widoczne żylaki mogą być częścią obrazu,…
Przewlekły kaszel
Przewlekły kaszel u dorosłych zwykle oznacza kaszel trwający ponad osiem tygodni. Jest objawem, nie odrębnym rozpoznaniem przyczyny. Może wiązać się z chorobą dróg oddechowych, lekami, dymem lub refluksem. Nie trzeba…
Przysadka mózgowa
Przysadka mózgowa jest niewielkim gruczołem u podstawy mózgu. Wytwarza hormony wpływające na wzrastanie i pracę innych gruczołów. Jej zaburzenie może powodować nadmiar lub niedobór sygnału hormonalnego, a zmiana w tej…
PSA
PSA, czyli swoisty antygen sterczowy, jest białkiem wytwarzanym przez prostatę. Oznaczenie jego stężenia we krwi wykorzystuje się między innymi w ocenie ryzyka raka prostaty i kontroli już rozpoznanej choroby. Podwyższony…
Psychoedukacja
Psychoedukacja polega na przekazywaniu i wspólnym omawianiu wiedzy o trudnościach psychicznych, leczeniu i sposobach radzenia sobie. Może obejmować osobę chorującą oraz, za jej udziałem i zgodą, bliskich. Ma pomagać w…
Psychoterapia
Psychoterapia jest metodą leczenia opartą na uporządkowanej pracy z myślami, emocjami, zachowaniami i relacjami. Ma określone cele oraz sposób prowadzenia. Może być stosowana samodzielnie lub razem z innymi formami leczenia,…
PTSD
PTSD, czyli zespół stresu pourazowego, może rozwinąć się po doświadczeniu lub byciu świadkiem zdarzenia traumatycznego. Obejmuje utrwalone objawy związane z ponownym przeżywaniem, unikaniem, pobudzeniem i zmianami myślenia lub nastroju. Nie…
Pulsoksymetria
Pulsoksymetria jest nieinwazyjną metodą szacowania utlenowania krwi za pomocą światła. Klips zakładany zwykle na palec pokazuje SpO₂ oraz tętno. Wynik pomaga monitorować oddychanie, ale ma ograniczenia. Nie mierzy wszystkich parametrów…
Rak jelita grubego
Rak jelita grubego jest nowotworem złośliwym rozwijającym się w okrężnicy lub odbytnicy. Może długo nie dawać objawów. Część przypadków rozwija się na podłożu zmian przedrakowych, ale wykrycie polipa nie oznacza…
Rak piersi
Rak piersi jest nowotworem złośliwym rozwijającym się w tkankach piersi. Obejmuje choroby różniące się cechami komórek, wrażliwością na hormony i sposobem leczenia. Może występować również u mężczyzn. Nowa zmiana piersi…
Rak płuca
Rak płuca jest nowotworem złośliwym rozwijającym się w tkankach płuca. Dwie główne grupy to rak niedrobnokomórkowy i drobnokomórkowy, które różnią się przebiegiem oraz leczeniem. Palenie jest najważniejszym czynnikiem ryzyka, ale…
Rak prostaty
Rak prostaty rozwija się w gruczole krokowym, położonym poniżej pęcherza moczowego. Część nowotworów rośnie powoli, a część ma bardziej agresywny przebieg. Choroba może początkowo nie powodować dolegliwości. Rozpoznanie oraz wybór…
Rak szyjki macicy
Rak szyjki macicy rozwija się w dolnej części macicy otwierającej się do pochwy. Niemal wszystkie przypadki wiążą się z przetrwałym zakażeniem onkogennym typem HPV. Zakażenie nie oznacza jednak raka: większość…
RDW
RDW jest wskaźnikiem zróżnicowania wielkości krwinek czerwonych. Wyższa wartość oznacza, że w próbce są one bardziej różnorodne pod względem objętości. Nie opisuje ich średniego rozmiaru i nie jest samodzielnym rozpoznaniem…
Rdzeń kręgowy
Rdzeń kręgowy to część ośrodkowego układu nerwowego zawierająca komórki i włókna nerwowe. Przenosi informacje między mózgowiem a ciałem i uczestniczy w odruchach. Znajduje się w kanale kręgowym. Nie jest tym…
Recepta
Recepta jest dokumentem wystawianym przez uprawnioną osobę, który pozwala wydać określony lek i przekazuje informacje potrzebne do jego stosowania. Może mieć postać elektroniczną. Dla pacjenta ważne są nie tylko nazwa…
Recepta elektroniczna
Recepta elektroniczna, czyli e-recepta, jest cyfrowym dokumentem umożliwiającym realizację przepisanego leczenia w aptece. Informacje można otrzymać przez SMS, e-mail, aplikację mojeIKP lub wydruk informacyjny. Elektroniczna forma ułatwia dostęp do danych…
Receptory
Receptory to białka, które odbierają określone sygnały i uczestniczą w wywołaniu odpowiedzi komórki. Sygnałem może być na przykład hormon. Samo istnienie substancji sygnałowej nie wystarcza: musi ona związać się z…
Refluks żołądkowo-przełykowy
Refluks żołądkowo-przełykowy to cofanie treści żołądka do przełyku. Sporadyczny epizod nie musi oznaczać choroby refluksowej, czyli GERD. O chorobie mówi się, gdy problem powoduje istotne dolegliwości lub uszkodzenie błony śluzowej.…
Refundacja leku
Refundacja leku oznacza pokrycie części lub całości jego kosztu ze środków publicznych po spełnieniu określonych warunków. Znaczenie mają konkretny produkt, zakres wskazań oraz uprawnienia pacjenta i zapis recepty. Sam fakt…
Regeneracja powysiłkowa
Regeneracja powysiłkowa to powrót do zdolności potrzebnych do codziennych czynności i kolejnych obciążeń po ćwiczeniach. Obejmuje odpoczynek oraz warunki umożliwiające organizmowi adaptację. Nie ma jednego zabiegu, który zastępuje sen, odpowiednie…
Regulacja emocji
Regulacja emocji obejmuje procesy, przez które zmienia się przebieg przeżywania i wyrażania emocji. Uczucia wpływają na myśli oraz działanie, a działania, myśli i otoczenie mogą wpływać na uczucia. Celem nie…
Regularność snu
Regularność snu oznacza względnie przewidywalne pory zasypiania i wstawania oraz zapewnienie czasu na odpoczynek. Pomaga organizować sen, ale sama stała godzina pobudki nie wyrównuje zbyt krótkiego snu ani nie leczy…
Relaksacja mięśni
Relaksacja mięśni jest sposobem kierowania uwagi na napięcie i rozluźnienie ciała. W postępującej relaksacji mięśniowej, nazywanej także progresywną, kolejno napina się i rozluźnia wybrane grupy mięśni. Ćwiczenie może pomagać w…
Retikulocyty
Retikulocyty to młode krwinki czerwone wytwarzane w szpiku. Po przejściu do krwi dojrzewają do erytrocytów. Ich liczba pomaga ocenić, czy szpik odpowiednio uzupełnia krwinki tracone, niszczone lub zużywane. To informacja…
Reumatoidalne zapalenie stawów
Reumatoidalne zapalenie stawów, czyli RZS, jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną obejmującą przede wszystkim błonę maziową stawów. Nieleczone zapalenie może uszkadzać stawy i ograniczać sprawność. Choroba może zajmować również inne narządy. Wczesne…
Rezygnacja z palenia
Rezygnacja z palenia tytoniu to jedna z istotnych decyzji ograniczających ryzyko chorób serca, płuc i nowotworów. Korzyści pojawiają się stopniowo, a.
Różyczka
Różyczka jest zakażeniem wirusowym, które może powodować wysypkę, niewysoką gorączkę i powiększenie węzłów chłonnych. Część zakażeń przebiega bezobjawowo. Szczególne zagrożenie dotyczy ciąży: zakażenie może prowadzić do utraty ciąży lub wad…
RTG klatki piersiowej
RTG klatki piersiowej jest badaniem wykorzystującym promieniowanie rentgenowskie do uzyskania obrazu płuc, sylwetki serca, przepony i części struktur kostnych. Pomaga wyjaśniać wybrane objawy i kontrolować wcześniej wykryte zmiany. Jest obrazem…
Ruch spontaniczny (NEAT)
NEAT to wydatek energetyczny związany z codzienną aktywnością poza snem, jedzeniem i ćwiczeniami o charakterze sportowym. Obejmuje między innymi przemieszczanie się, pracę domową, wykonywanie zajęć zawodowych oraz drobne ruchy. Nazwa…
Rumień
Rumień oznacza zaczerwienienie skóry. Jest opisem objawu, a nie nazwą jednej choroby. Może towarzyszyć między innymi podrażnieniu, zapaleniu, reakcji na lek lub zakażeniu. Przy ocenie ważne są rozmieszczenie, tempo zmian…
Ruminacje
Ruminacje to powracające, utrwalające się rozmyślanie o trudnościach i negatywnych doświadczeniach, które nie prowadzi skutecznie do rozwiązania problemu. Może podtrzymywać obniżony nastrój i utrudniać działanie. Pojęcie opisuje sposób myślenia, nie…
Samoobserwacja zdrowia
Samoobserwacja zdrowia polega na zauważaniu zmian w samopoczuciu, objawach i codziennym funkcjonowaniu. Pomaga przekazać lekarzowi informacje, których nie da się odtworzyć z pojedynczego badania. Nie jest tym samym co samodzielne…
Samoocena
Samoocena opisuje sposób wartościowania i traktowania siebie. Obejmuje między innymi poczucie własnej wartości, akceptację, szacunek do siebie i ocenę własnej skuteczności. Nie jest jedną obiektywną miarą wszystkich zdolności. Różne podejścia…
Samoregulacja
Samoregulacja obejmuje ustalanie celów, podejmowanie działań, obserwowanie ich przebiegu i dostosowywanie postępowania. Dotyczy zachowania, myślenia i emocji w drodze do określonego celu. Jest szersza niż samo powstrzymywanie impulsu lub ciągłe…
Sarkoidoza
Sarkoidoza jest chorobą zapalną, w której w narządach tworzą się skupiska komórek odpornościowych zwane ziarniniakami. Najczęściej dotyczy płuc i węzłów chłonnych klatki piersiowej, ale może obejmować oczy, skórę, serce, nerwy…
Saturacja
Saturacja to stopień wysycenia hemoglobiny tlenem. Pulsoksymetr szacuje ją nieinwazyjnie jako SpO₂, zwykle z czujnika założonego na palec. Jest to przydatna informacja o utlenowaniu krwi, lecz pojedyncza liczba nie zastępuje…
Saturacja (SpO₂)
SpO₂ to szacunkowe wysycenie hemoglobiny krwi tlenem, oceniane przez pulsoksymetr. Wynik podaje się w procentach. Pomaga on oceniać utlenowanie krwi, ale nie opisuje całej sprawności oddychania ani nie stanowi samodzielnego…
Sen regeneracyjny
Sen regeneracyjny to potoczne określenie snu, który sprzyja odzyskiwaniu sprawności i poczuciu wypoczęcia. Nie jest nazwą osobnej fazy ani rozpoznaniem medycznym. Odnowa zależy od całego przebiegu snu, a także od…
Senność w ciągu dnia
Senność w ciągu dnia to zwiększona potrzeba snu lub trudność utrzymania czuwania. Może prowadzić do nieplanowanego zasypiania podczas czytania, rozmowy lub wykonywania zadań. Różni się od samego braku energii, choć…
Sepsa
Sepsa jest zagrażającą życiu dysfunkcją narządów wywołaną nieprawidłową reakcją organizmu na zakażenie. Nie oznacza po prostu wysokiej gorączki ani obecności bakterii we krwi. Przy podejrzeniu zakażenia i gwałtownym pogorszeniu, zwłaszcza…
Serotonina
Serotonina jest neuroprzekaźnikiem uczestniczącym między innymi w regulacji nastroju, emocji, snu i apetytu. Nie jest wyłącznie „hormonem szczęścia”. Opis jej funkcji nie pozwala z pojedynczego objawu ustalić ilości serotoniny w…
Siatkówka
Siatkówka to cienka, światłoczuła tkanka znajdująca się w tylnej części oka. Odbiera światło i przekazuje sygnały do mózgu, umożliwiając widzenie. Jej choroby mogą zaburzać ostrość, kształt obrazu lub pole widzenia.…
Siedzący tryb życia
Siedzący tryb życia oznacza spędzanie dużej części czasu czuwania na czynnościach o małym wydatku energii, zwykle w pozycji siedzącej lub leżącej. Nie jest dokładnie tym samym co brak zalecanej aktywności…
Skala Glasgow
Skala Glasgow, czyli GCS, służy do uporządkowanej oceny poziomu świadomości na podstawie otwierania oczu, odpowiedzi słownej i najlepszej odpowiedzi ruchowej. Stosuje ją personel medyczny, opisując reakcje na określone bodźce oraz…
Skala RPE
Skala RPE opisuje subiektywne odczucie trudności wysiłku. Pozwala planować intensywność bez konieczności ciągłego spoglądania na puls, ale wymaga.
Składniki odżywcze
Składniki odżywcze to substancje z pożywienia potrzebne organizmowi do funkcjonowania, wzrostu i utrzymania zdrowia. Obejmują białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy, składniki mineralne i wodę. Ich zadania nie ograniczają się do dostarczania…
Skolioza
Skolioza jest bocznym skrzywieniem kręgosłupa ocenianym w badaniu i obrazowaniu. Najczęściej rozpoznaje się ją w okresie wzrastania, ale istnieją różne przyczyny i przebiegi. Leczenie zależy między innymi od wielkości skrzywienia,…
Skurcze mięśni
Skurcz mięśnia to nagłe, mimowolne napięcie, które nie ustępuje od razu i bywa bolesne. Może objąć część jednego mięśnia lub kilka grup. Często dotyczy łydki, stopy albo uda. Skurcze występują…
Skuteczność kliniczna
Skuteczność kliniczna opisuje, czy leczenie przynosi określony efekt zdrowotny u ludzi. Ocena wymaga wskazania, komu podano terapię, z czym ją porównano, jaki wynik mierzono i przez jaki czas. Samo stwierdzenie,…
Śledziona
Śledziona jest narządem położonym po lewej stronie górnej części brzucha, pod żebrami i ponad żołądkiem. Uczestniczy w odporności oraz usuwaniu starych i uszkodzonych komórek krwi. Należy do układu limfatycznego. Można…
Sód (Na)
Sód jest elektrolitem ważnym dla równowagi wodnej oraz pracy nerwów i mięśni. Badanie Na oznacza jego stężenie we krwi. Wynik opisuje relację między sodem a wodą w organizmie, a nie…
Sód w diecie
Sód jest składnikiem potrzebnym do pracy nerwów, mięśni i gospodarki płynami, ale jego nadmiar w diecie sprzyja wzrostowi ciśnienia. Najważniejszym źródłem jest zwykle sól i żywność, do której ją dodano.…
Spirometria
Spirometria to badanie czynnościowe układu oddechowego mierzące między innymi ilość i szybkość wydychanego powietrza. Pomaga ocenić, czy przepływ.
Statyny
Statyny to grupa leków obniżających przede wszystkim cholesterol LDL i zmniejszających ryzyko wybranych powikłań sercowo-naczyniowych. Stosuje się je na.
Stłuszczenie wątroby
Stłuszczenie wątroby oznacza nadmierne gromadzenie tłuszczu w jej komórkach. Nie jest jedną chorobą o identycznej przyczynie i przyszłości. Może wiązać się z zaburzeniami metabolicznymi, alkoholem, lekami lub innymi problemami. O…
Stres
Stres to reakcja mózgu i organizmu na wyzwanie lub wymaganie. Może pojawiać się przy zagrożeniu, codziennych obowiązkach, a także ważnej pozytywnej zmianie. Krótkotrwała mobilizacja bywa pomocna. Problemem może stać się…
Stres przewlekły
Stres przewlekły to przedłużający się stan obciążenia, który może wpływać na sen, koncentrację, samopoczucie i codzienne zachowanie. Nie da się go.
Stwardnienie rozsiane
Stwardnienie rozsiane, w skrócie SM, jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego, w której uszkadzana jest mielina osłaniająca włókna nerwowe. Zaburza to przekazywanie sygnałów w mózgu i rdzeniu kręgowym. Objawy zależą od…
Substancja czynna
Substancja czynna jest składnikiem leku odpowiedzialnym za jego działanie lecznicze. Nazwa substancji i nazwa handlowa produktu to różne informacje. Ta sama substancja może występować w wielu opakowaniach, a niektóre preparaty…
Suchość skóry
Suchość skóry oznacza niedostateczne utrzymanie wilgoci w jej powierzchownych warstwach. Może powodować szorstkość, łuszczenie, świąd i drobne pęknięcia. Często wiąże się z otoczeniem lub pielęgnacją, ale bywa częścią choroby skóry…
Suchość w ustach
Suchość w ustach, nazywana kserostomią, to uczucie niedostatecznej wilgotności jamy ustnej. Może pojawić się przejściowo podczas stresu, lecz przewlekle utrudnia jedzenie, mówienie i połykanie. Często wiąże się z niedostatecznym wydzielaniem…
Suplement diety
Suplement diety to produkt przeznaczony do uzupełniania zwykłego żywienia, zawierający na przykład witaminy, minerały lub składniki roślinne. Może mieć postać kapsułki, proszku albo płynu. Sam wygląd podobny do leku ani…
Świąd skóry
Swędzenie skóry może wynikać z podrażnienia lub choroby. Sprawdź możliwe przyczyny, pielęgnację i objawy wymagające konsultacji.
Świadome jedzenie
Świadome jedzenie oznacza zwracanie uwagi na doświadczenie posiłku, odczucia i okoliczności jedzenia. W podejściu mindful eating ważne jest także nieoceniające nastawienie. Nie jest to jedna ściśle określona dieta, limit kalorii…
Świnka
Świnka jest zakażeniem wirusowym, które może powodować bolesny obrzęk ślinianek przyusznych. Często poprzedzają go gorączka, ból głowy, mięśni i gorszy apetyt. Choroba może dotyczyć również innych narządów, a samo powiększenie…
Szczepienia ochronne
Szczepienia ochronne pobudzają układ odpornościowy do przygotowania odpowiedzi wobec określonego drobnoustroju lub jego elementu. Mają chronić przed chorobą lub jej ciężkimi następstwami. Nie są jedną uniwersalną metodą na wszystkie zakażenia:…
Szczepienie przypominające
Szczepienie przypominające to dodatkowa dawka podawana po wcześniejszym szczepieniu, aby podtrzymać lub wzmocnić ochronę. Potrzeba i termin zależą od choroby, preparatu oraz sytuacji osoby. Nie każda kolejna dawka jest przypominająca:…
Szumy uszne
Szumy uszne to odczuwanie dźwięku bez odpowiadającego mu zewnętrznego źródła. Mogą przypominać dzwonienie, syczenie, buczenie, klikanie lub szum. Występują w jednym albo obu uszach i różnie wpływają na codzienność. Nie…
Tachykardia
Tachykardia oznacza przyspieszoną pracę serca. U dorosłych w spoczynku zwykle mówi się o częstości powyżej 100 uderzeń na minutę. Przyspieszenie może być prawidłową reakcją na wysiłek lub emocje, ale bywa…
Tarczyca
Tarczyca jest niewielkim gruczołem z przodu szyi. Wytwarza hormony wpływające na wykorzystanie energii i pracę wielu narządów, między innymi serca oraz przewodu pokarmowego. Jej choroby mogą dotyczyć ilości hormonów, budowy…
Terapia poznawczo-behawioralna
Terapia poznawczo-behawioralna, czyli CBT, jest formą psychoterapii badającą związki myśli, emocji i zachowań. Pomaga rozpoznawać wzorce podtrzymujące trudność oraz ćwiczyć inne sposoby reagowania. Stosuje się ją w różnych problemach, ale…
Terapia skojarzona
Terapia skojarzona łączy więcej niż jeden lek lub metodę, aby osiągnąć określony cel leczenia. Może dotyczyć jednej choroby i nie jest tym samym co przypadkowe gromadzenie preparatów. Ocenia się zadanie…
Terapia zastępcza
Terapia zastępcza polega na uzupełnianiu substancji, której organizm nie wytwarza w wystarczającej ilości. Przykładami są lewotyroksyna w niedoczynności tarczycy, insulina w cukrzycy typu 1 i hydrokortyzon przy określonych niedoborach kortyzolu.…
Test antygenowy
Test antygenowy poszukuje charakterystycznych składników, często białek określonego drobnoustroju. Nie mierzy tego samego co test przeciwciał ani badanie materiału genetycznego. Wiele takich testów daje szybki wynik, ale określenia „antygenowy” i…
Test ciążowy
Test ciążowy wykrywa gonadotropinę kosmówkową, czyli hCG, w moczu lub krwi. Hormon pojawia się w związku z rozwijającą się ciążą po zagnieżdżeniu zarodka. Dodatni wynik zwykle wskazuje ciążę, lecz nie…
Test PCR
Test PCR jest badaniem molekularnym, które powiela wybrany fragment materiału genetycznego, aby ułatwić jego wykrycie. Zależnie od zastosowanej metody badanie dotyczy DNA lub RNA. Służy między innymi diagnostyce zakażeń, chorób…
Testosteron
Testosteron jest hormonem z grupy androgenów. Uczestniczy między innymi w rozwoju płciowym, regulacji popędu oraz utrzymaniu mięśni i kości. Występuje także u kobiet, zwykle w mniejszych ilościach. U mężczyzn jego…
Testy alergiczne
Testy alergiczne pomagają sprawdzić, czy określona substancja może odpowiadać za reakcję organizmu. Obejmują różne metody: próby skórne, oznaczanie przeciwciał we krwi i testy płatkowe. Wybór zależy od objawów oraz podejrzewanego…
Tętno
Tętno jest wyczuwalną w tętnicy falą związaną z pracą serca. Pomiar zwykle opisuje liczbę uderzeń na minutę, ale warto zwrócić uwagę również na ich miarowość. Częstość zależy od wieku, aktywności,…
Tkanka tłuszczowa
Tkanka tłuszczowa przechowuje tłuszcz jako zapas energii, wspiera struktury ciała i uczestniczy w sygnalizacji hormonalnej. Występuje w różnych okolicach, między innymi pod skórą. Jej znaczenia nie da się opisać wyłącznie…
Tłuszcze jednonienasycone
Tłuszcze jednonienasycone, określane skrótem MUFA, należą do tłuszczów nienasyconych. Ich źródłami są między innymi oliwa, olej rzepakowy, awokado i orzechy. Zastępowanie nimi części tłuszczów nasyconych i trans może korzystnie wpływać…
Tłuszcze roślinne
Tłuszcze roślinne to grupa tłuszczów występujących m.in. w olejach, orzechach, nasionach i awokado. Różnią się składem kwasów tłuszczowych, dlatego sama.
Tłuszcze wielonienasycone
Tłuszcze wielonienasycone, czyli PUFA, obejmują między innymi kwasy z rodzin omega-3 i omega-6. Występują w rybach, olejach roślinnych, orzechach i nasionach. Część kwasów z tej grupy jest niezbędna i musi…
Toczeń rumieniowaty układowy
Toczeń rumieniowaty układowy, określany również jako SLE, jest chorobą autoimmunologiczną mogącą zajmować skórę, stawy, nerki, układ krążenia, płuca i układ nerwowy. Przebiega z różną aktywnością: okresy zaostrzeń mogą przeplatać się…
Tomografia komputerowa
Tomografia komputerowa, w skrócie TK lub CT, wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i komputer do tworzenia przekrojowych obrazów ciała. Pomaga oceniać narządy, kości, naczynia i następstwa urazów. Może być wykonana z kontrastem…
Torbiel jajnika
Torbiel jajnika jest zmianą zawierającą płyn, zlokalizowaną w jajniku lub na jego powierzchni. Wiele torbieli wiąże się z owulacją, jest łagodnych i samoistnie ustępuje. Nie każda zmiana ma jednak taki…
Trauma psychiczna
Trauma psychiczna to określenie doświadczenia silnego zagrożenia i jego następstw psychicznych. W codziennym języku bywa używane szerzej, dlatego podczas konsultacji ważny jest opis zdarzenia i reakcji. Samo użycie tego słowa…
Trening aerobowy
Trening aerobowy to aktywność, która angażuje duże grupy mięśni i przez dłuższy czas zwiększa pracę układu oddechowego oraz krążenia. Nie musi oznaczać.
Trening mobilności
Trening mobilności obejmuje ćwiczenia pomagające wykorzystywać potrzebny zakres ruchu stawów i sprawniej wykonywać ruch. Może łączyć pracę nad elastycznością z kontrolą pozycji. Jego celem nie musi być maksymalny zakres w…
Trening oporowy
Trening oporowy to ćwiczenia, w których mięśnie pracują przeciw oporowi, na przykład ciężarowi własnego ciała, gumie lub obciążeniu. Może pomagać rozwijać siłę i utrzymywać sprawność potrzebną w codziennych czynnościach. Nie…
Trening równowagi
Trening równowagi to ćwiczenia pomagające kontrolować pozycję ciała podczas stania i ruchu. Może być częścią profilaktyki upadków, zwłaszcza u osób starszych lub z osłabioną sprawnością. Bezpieczeństwo i dobór trudności są…
Trójglicerydy
Trójglicerydy to tłuszcze służące organizmowi jako źródło i zapas energii. Krążą we krwi i są magazynowane w tkance tłuszczowej. Podwyższone stężenie może wiązać się z ryzykiem sercowo-naczyniowym, a bardzo wysokie…
Troponina sercowa
Troponina sercowa jest białkiem komórek mięśnia sercowego, którego stężenie we krwi wzrasta przy ich uszkodzeniu. Oznaczenie pomaga rozpoznawać zawał, lecz podwyższony wynik może mieć także inne przyczyny. Przy podejrzeniu zawału…
Trudności z koncentracją
Trudności z koncentracją oznaczają problem ze skupieniem lub utrzymaniem uwagi na zadaniu, rozmowie lub czytanym tekście. Mogą prowadzić do pomyłek, gubienia wątku i niedokończonych czynności. Nie są jedną chorobą ani…
Trzustka
Trzustka jest gruczołem położonym za żołądkiem, przed kręgosłupem. Pełni dwa powiązane, lecz odmienne zadania: wytwarza wydzielinę wspierającą trawienie oraz hormony uczestniczące w regulacji glukozy. Badania dotyczące jednego obszaru nie oceniają…
TSH
TSH to hormon przysadki regulujący pracę tarczycy. Jego oznaczenie pomaga oceniać funkcję tego gruczołu, jednak do rozpoznania przyczyny nieprawidłowości.
TSH (tyreotropina)
TSH, czyli tyreotropina, jest hormonem przysadki sterującym pracą tarczycy. Oznaczenie we krwi pomaga oceniać, czy układ regulacji otrzymuje odpowiednią ilość hormonów tarczycy. Samo TSH nie wskazuje jednak przyczyny zaburzenia, a…
Uchyłkowatość jelita grubego
Uchyłkowatość jelita grubego oznacza obecność uchyłków, czyli niewielkich uwypukleń jego ściany. Większość osób nie ma z tego powodu objawów. Sam zapis w opisie kolonoskopii nie oznacza zapalenia, zakażenia ani konieczności…
Uczucie pełności po posiłku
Uczucie pełności po posiłku może być naturalnym sygnałem zakończenia jedzenia. Niepokój budzi nadmierne, długotrwałe rozpieranie lub sytość po kilku kęsach, ograniczająca zwykłą porcję. Są to objawy, a nie samodzielne rozpoznanie…
Udar mózgu
Udar mózgu jest stanem nagłym, w którym zaburzenie krążenia prowadzi do uszkodzenia mózgu. Najczęściej dochodzi do zamknięcia naczynia, ale przyczyną może być również krwawienie. Nagłe opadnięcie twarzy, osłabienie kończyny lub…
Uderzenia gorąca
Uderzenie gorąca to napad nagłego uczucia ciepła, często w obrębie twarzy, szyi i górnej części tułowia, któremu może towarzyszyć pocenie. Jest częste w okresie okołomenopauzalnym, ale podobne doznania mają także…
Układ autonomiczny
Układ autonomiczny jest częścią układu nerwowego regulującą czynności zachodzące w dużej mierze niezależnie od świadomej woli. Wpływa między innymi na pracę serca, naczynia krwionośne i przewód pokarmowy. Dzięki tej regulacji…
Układ endokrynny
Układ endokrynny, czyli dokrewny, obejmuje gruczoły i tkanki wytwarzające hormony. Te sygnały chemiczne docierają z krwią do tkanek docelowych i wpływają między innymi na wzrost, metabolizm oraz rozrodczość. Działanie układu…
Układ limfatyczny
Układ limfatyczny, nazywany również chłonnym, obejmuje naczynia, limfę, węzły oraz współpracujące tkanki i narządy. Uczestniczy w odpowiedzi odpornościowej i utrzymywaniu równowagi płynów. Nie jest tym samym co układ krwionośny, choć…
Układ nerwowy
Układ nerwowy odbiera informacje, przetwarza je i przekazuje sygnały sterujące wieloma czynnościami organizmu. Uczestniczy w czuciu, ruchu, myśleniu, pamięci oraz regulacji pracy narządów. Tworzą go część ośrodkowa i obwodowa. To…
Układ odpornościowy
Układ odpornościowy to współpracująca sieć komórek, tkanek, narządów i cząsteczek chroniących organizm przed zakażeniami oraz innymi zagrożeniami. Obejmuje zarówno bariery, jak i rozpoznawanie antygenów oraz odpowiedź komórkową. Zdrowie wymaga właściwego…
Ulotka leku
Ulotka leku to informacja dla pacjenta dotycząca konkretnego produktu: jego zastosowania, zasad użycia i bezpieczeństwa. Pomaga sprawdzić między innymi sposób przyjmowania, przeciwwskazania oraz możliwe działania niepożądane. Powinna odpowiadać właściwej nazwie,…
USG jamy brzusznej
USG jamy brzusznej obrazuje narządy za pomocą ultradźwięków. Pozwala oceniać między innymi wątrobę, pęcherzyk żółciowy, nerki, śledzionę i wybrane naczynia. Nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Zakres badania zależy od wskazania, dlatego…
Utrata apetytu
Utrata apetytu oznacza mniejszą chęć jedzenia niż zwykle. Może towarzyszyć przejściowej chorobie, stresowi, działaniu leków lub przewlekłemu problemowi zdrowotnemu. Nie jest tym samym co szybka sytość po rozpoczęciu posiłku. Utrzymywanie…
Utrata masy ciała bez przyczyny
Niezamierzona utrata masy ciała to chudnięcie, którego nie planowano przez zmianę diety lub aktywności. Określenie „bez przyczyny” oznacza, że przyczyna nie została jeszcze wyjaśniona. Może wiązać się z mniejszym jedzeniem,…
Uważność
Uważność oznacza kierowanie uwagi na bieżące doświadczenie z otwartym, możliwie nieoceniającym nastawieniem. Można zauważać odczucia, myśli i emocje, a następnie wracać uwagą do wybranego punktu. Nie wymaga to zatrzymania myślenia.…
Wapń
Wapń jest minerałem budującym kości i zęby, a także potrzebnym nerwom, mięśniom i sercu. Większość jego zasobów znajduje się w szkielecie. Wynik wapnia we krwi nie mówi jednak, ile minerału…
Wątroba
Wątroba uczestniczy w przetwarzaniu składników odżywczych, magazynowaniu energii i usuwaniu lub przekształcaniu wielu substancji. Wytwarza także ważne białka i uczestniczy w gospodarce bilirubiną. Jej stan ocenia się z połączenia objawów,…
Węglowodany
Węglowodany są jedną z głównych grup składników odżywczych. Obejmują cukry, skrobię i błonnik. Wiele z nich jest rozkładanych do glukozy wykorzystywanej jako paliwo, natomiast błonnik pełni inne zadania w przewodzie…
Wirusowe zapalenie wątroby typu A
Wirusowe zapalenie wątroby typu A, czyli WZW A, jest zakażeniem wywołanym przez HAV. Szerzy się przede wszystkim drogą pokarmową, gdy wirus z kału osoby zakażonej trafia do ust kolejnej osoby.…
Wirusowe zapalenie wątroby typu B
Wirusowe zapalenie wątroby typu B, WZW B, jest zakażeniem HBV. Może mieć postać ostrą albo utrzymywać się przewlekle. Długotrwałe zakażenie bywa przez lata bezobjawowe, a mimo to może prowadzić do…
Wirusowe zapalenie wątroby typu C
Wirusowe zapalenie wątroby typu C, WZW C, wywołuje HCV przenoszony głównie przez zakażoną krew. Zakażenie często nie daje objawów i może przez lata uszkadzać wątrobę. Współczesne doustne leki przeciwwirusowe pozwalają…
Witamina
Witamina to związek potrzebny w małej ilości do prawidłowego wzrostu, rozwoju i działania organizmu. Poszczególne witaminy pełnią odmienne funkcje. Niedobór może szkodzić, ale nie wynika z tego korzyść z przyjmowania…
Witamina A
Witamina A to grupa związków potrzebnych między innymi do widzenia, prawidłowego działania nabłonków i odporności. Należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i jest magazynowana w organizmie. Niedobór może szkodzić, ale…
Witamina B1
Witamina B1, czyli tiamina, uczestniczy w przemianie węglowodanów w energię oraz w pracy nerwów i mięśni. Jej ciężki niedobór może uszkadzać układ nerwowy. Z tego powodu problem nie ogranicza się…
Witamina B12
Witamina B12, czyli kobalamina, jest potrzebna do wytwarzania czerwonych krwinek i prawidłowego działania układu nerwowego. Naturalnie występuje przede wszystkim w żywności pochodzenia zwierzęcego. Niedobór może wynikać zarówno ze zbyt małej…
Witamina B12 – badanie
Kiedy zbadać B12 i jak czytać wynik? Objawy niedoboru, znaczenie MMA, przygotowanie do badania i ograniczenia interpretacji.
Witamina B2
Witamina B2, nazywana ryboflawiną, pomaga uwalniać energię z pożywienia i uczestniczy w powstawaniu czerwonych krwinek. Jest rozpuszczalna w wodzie, a jej regularnej podaży dostarcza urozmaicona dieta. Zmiany w kącikach ust…
Witamina B6
Witamina B6 uczestniczy w przemianach białek, wytwarzaniu hemoglobiny i prawidłowym działaniu nerwów. Jest rozpuszczalna w wodzie, ale nie oznacza to dowolnej bezpiecznej dawki. Duże ilości przyjmowane w preparatach mogą powodować…
Witamina C
Witamina C, czyli kwas askorbinowy, jest potrzebna między innymi do wytwarzania kolagenu, gojenia tkanek i lepszego wchłaniania żelaza. Organizm nie wytwarza jej sam, dlatego potrzebuje regularnej podaży z żywności. Jej…
Witamina D
Witamina D: Witamina D uczestniczy między innymi w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej i zdrowiu kości. Poznaj ważne fakty, ograniczenia i.
Witamina D – 25(OH)D
25(OH)D, czyli 25-hydroksywitamina D, jest głównym oznaczeniem wykorzystywanym do oceny zaopatrzenia w witaminę D. Powstaje po jej przemianach w wątrobie. Wynik pomaga przy odpowiednich wskazaniach dobrać postępowanie, ale nie jest…
Witamina E
Witamina E jest rozpuszczalnym w tłuszczach składnikiem odżywczym o działaniu antyoksydacyjnym. Uczestniczy w funkcjonowaniu komórek i układu odpornościowego. Zwykłe źródła w diecie są potrzebne, ale duża dawka suplementu nie zapewnia…
Witamina K
Witamina K jest potrzebna wątrobie do wytwarzania części białek umożliwiających krzepnięcie krwi. Występuje między innymi w zielonych warzywach liściastych. Jej znaczenie jest szczególne podczas leczenia warfaryną: gwałtowne zmiany spożycia mogą…
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, WZJG, jest przewlekłą chorobą zapalną błony śluzowej odbytnicy i okrężnicy. Należy do nieswoistych zapaleń jelit. Może przebiegać z zaostrzeniami i remisjami, czyli okresami wyciszenia. Krwista biegunka…
Wskaźnik BMI
BMI, czyli wskaźnik masy ciała, opisuje relację masy do wzrostu. Oblicza się go, dzieląc masę w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach. Jest narzędziem przesiewowym pomagającym oceniać ryzyko związane z…
Wskaźnik WHR
WHR to stosunek obwodu talii do obwodu bioder, od angielskiego waist-to-hip ratio. Opisuje proporcję dwóch pomiarów i pomaga oceniać rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. Uzupełnia inne informacje, ale nie stanowi bezpośredniego pomiaru…
Wstrząs anafilaktyczny
Anafilaksja może szybko zagrozić życiu. Poznaj objawy alarmowe, znaczenie adrenaliny i zasady wzywania pomocy.
Wymioty
Wymioty polegają na wyrzuceniu treści żołądka przez usta. Często poprzedzają je nudności, czyli odczucie potrzeby zwymiotowania, ale oba objawy nie muszą występować razem. Przyczyną bywa infekcja, lek, migrena lub ciąża,…
Wypalenie zawodowe
Wypalenie zawodowe jest zjawiskiem związanym z przewlekłym stresem w pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. WHO opisuje je w ICD-11 jako zjawisko zawodowe, a nie odrębną chorobę. Nie…
Wzdęcia
Uczucie nadmiernego wypełnienia lub rozdęcia brzucha.
Zaburzenia adaptacyjne
Trudności emocjonalne i behawioralne rozwijające się w reakcji na istotny stresor.
Zaburzenia czucia
Nieprawidłowe odbieranie bodźców, np. dotyku, temperatury lub bólu.
Zaburzenia lękowe
Grupa zaburzeń charakteryzujących się nasilonym, utrzymującym się lękiem lub obawą.
Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne
Zaburzenia z obecnością nawracających obsesji i/lub kompulsywnych zachowań.
Zaburzenia odżywiania
Grupa problemów psychicznych dotyczących jedzenia i obrazu ciała, które mogą poważnie wpływać na zdrowie.
Zaburzenia pamięci
Trudności w zapamiętywaniu, przechowywaniu albo odtwarzaniu informacji.
Zaburzenia równowagi
Trudności w utrzymaniu stabilnej postawy lub prawidłowym koordynowaniu ruchu.
Zaburzenie snu i czuwania
Trudności dotyczące ilości, jakości lub czasu snu, wpływające na codzienne funkcjonowanie.
Zakażenie HPV
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego, którego niektóre typy mogą powodować nowotwory.
Zakrzepica żył głębokich
Powstanie skrzepliny w głębokim układzie żylnym, zwykle kończyn dolnych.
Zapalenie oskrzeli
Stan zapalny oskrzeli, często wywołany zakażeniem wirusowym.
Zapalenie płuc
Zakażenie lub inny stan zapalny miąższu płuc, często powodujący kaszel i duszność.
Zapalenie spojówek
Zapalenie spojówki oka, mogące mieć przyczynę zakaźną, alergiczną lub inną.
Zapalenie trzustki
Stan zapalny trzustki, ostry lub przewlekły.
Zapalenie ucha środkowego
Stan zapalny przestrzeni ucha środkowego, występujący szczególnie często u dzieci.
Zapalenie wyrostka robaczkowego
Ostry stan zapalny wyrostka robaczkowego, wymagający pilnej oceny lekarskiej.
Zaparcia
Rzadkie lub utrudnione wypróżnienia, niekiedy z twardym stolcem.
Zapotrzebowanie kaloryczne
Szacowana ilość energii potrzebna do pokrycia wydatków energetycznych organizmu.
Zarządzanie stresem
Zestaw strategii pozwalających lepiej radzić sobie z obciążeniami psychicznymi.
Zawał serca
Martwica części mięśnia sercowego spowodowana niedokrwieniem.
Zawroty głowy
Wrażenie wirowania albo innego zaburzenia orientacji przestrzennej.
Zbilansowana dieta
Zbilansowana dieta to sposób żywienia dostarczający energię i niezbędne składniki odżywcze w ilościach dopasowanych do potrzeb organizmu.
Zdrowie publiczne
Dziedzina zajmująca się ochroną i poprawą zdrowia populacji.
Zdrowy sen
Sen sprzyjający funkcjonowaniu i regeneracji, zależny m.in. od długości, jakości i regularności.
Żelazo
Składnik mineralny niezbędny m.in. do tworzenia hemoglobiny.
Żelazo w surowicy
Pomiar stężenia żelaza we krwi, zmienny w zależności od wielu czynników.
Zespół cieśni nadgarstka
Ucisk nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka powodujący zaburzenia czucia i niekiedy osłabienie ręki.
Zespół Downa
Zespół cech rozwojowych związany najczęściej z dodatkową kopią chromosomu 21.
Zespół jelita drażliwego
Zaburzenie interakcji jelitowo-mózgowych objawiające się m.in. bólem brzucha i zmianą rytmu wypróżnień.
Zespół policystycznych jajników
Zaburzenie hormonalno-metaboliczne z nieregularnymi owulacjami i możliwym nadmiarem androgenów.
Zespół Tourette’a
Zaburzenie neurorozwojowe z licznymi tikami ruchowymi i co najmniej jednym tikiem głosowym.
Zgaga
Uczucie pieczenia za mostkiem, często związane z cofaniem się treści żołądkowej.
Zmęczenie
Zmęczenie to odczuwany spadek energii lub wydolności fizycznej albo psychicznej.
Żołądek
Narząd przewodu pokarmowego, w którym pokarm jest mieszany z sokiem żołądkowym.
Żółtaczka
Żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu wynikające z nagromadzenia bilirubiny.
Zwyrodnienie plamki żółtej
Choroba siatkówki obejmująca obszar odpowiedzialny za widzenie centralne.
Żylaki kończyn dolnych
Poszerzone i kręte żyły powierzchowne kończyn dolnych.
Nie znaleziono takiego hasła. Spróbuj krótszej nazwy lub wyczyść filtry.
